←اعلام و رجال ربیعه
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۹۱: | خط ۹۱: | ||
در [[منازعات]] و رویدادهای دوره [[امویان]] همواره از [[قبایل]] [[ربیعه]] نام برده شده است. در سال ۶۴ هجری [[قبیله بکر بن وائل]] -از ربیعه- پیمانی را که در [[جاهلیت]] با ازدیان [[یمن]] بر [[ضد]] [[مضر]] بسته بود، را [[تجدید]] کرد و این امر موجبات درگیریهایی بین مضر و ربیعه را فراهم آورد. <ref> ابو عبیده، دیوان النقائص: نقائص جریر و الفرزدق، ج۱، ص۱۰۶-۱۰۷، ج۲، ص۱۳۹-۱۴۰؛ بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج۶، ص۱۷.</ref> در [[نبرد]] راهط در سال ۶۵ هجری، قبایل ربیعه در کنار [[مروان بن حکم]] قرار گرفتند و با [[ضحاک بن قیس فهری]] به مقابله برخاستند و آنها را مغلوب خود ساختند.<ref> مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص۳۰۸-۳۰۹؛ حمیری، الروض المطار فی خبر الاقطار، ص۵۳۷.</ref> ربعیها در دوره [[حاکمیت]] [[عبدالله بن زبیر]] و برادرش [[مصعب]] بر [[بصره]]، با آنان همپیمان شدند اما اندکی بعد برخی از قبایل آن، [[بیعت]] خود با عبدالله بن زبیر را نقض کردند و با زبیریان وارد [[جنگ]] شدند.<ref> مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۳۰۶.</ref> در نبرد جُفره که در سال ۶۹ یا ۷۰ [[هجری]] بین [[سپاه اموی]] [[شام]] و [[مصعب بن زبیر]] در بصره رخ داد، قبایل ربیعه و متحدانش در [[حمایت]] از امویان، با قبایل [[ازد]] یمن که از طرفداران زبیریان بودند، یک [[روز]] کامل جنگیدند.<ref> ابوعبیده، دیوان النقائص: نقائص جریر و الفرزدق، ج۲، ص۱۵۵-۱۵۶؛ بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج۶، ص۷۹-۸۰.</ref> در جنگ دیر الجاثلیق در سال ۷۲ هجری نیز، [[ربیعه]] در کنار [[عبدالملک بن مروان]] [[اموی]] در مقابل [[سپاه]] مصعب بن زبیر قرار داشتند.<ref> مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۳۰۹؛ حمیری، الروض المطار فی خبر الاقطار، ص۱۵۵.</ref> همچنین در [[خراسان]] در سال ۷۲ هجری در نتیجه [[اختلافات]] میان ربعیهای طرفدار امویان و [[مضریان]] [[هوادار]] زبیریان نبردهای [[سختی]] رخ داد که به [[قتل]] [[عبدالله بن خازم سُلمی]] توسط امویان منجر شد.<ref> بلاذری، فتوح البلدان، ص۴۱۴-۴۱۶.</ref> در سال ۹۴ هجری ربعیها با [[قتیبة بن مسلم باهلی]] –سردار [[اموی]]- همراه شدند و او پس از فتح بخارا [[شهر]] را برای سکونت [[قبایل]] [[ربیعه]] و [[مضر]] و اهالی [[یمن]] میان آنان تقسیم کرد.<ref> نرشخی، تاریخ بخارا، ص۷۳.</ref> در حوادث مهم سالهای ۱۲۷ و ۱۲۸ [[هجری]] در [[عراق]] و [[خراسان]] نیز، [[قبیله ربیعه]] سهمی عمده داشتند. <ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۷، ص۳۰۶-۳۰۷ و ۳۳۷-۳۳۹؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله ربیعه و مضر، ستار عودی.</ref> آنان به [[قیام]] [[عبدالله بن معاویه]] به [[رهبری]] [[عبدالله بن غضبان]] مدد رساندند<ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۶، ص۵۱۱ و ج۷، ص۳۰-۳۱، ۳۰۶- ۳۰۸.</ref> که این امر به روایتی، نشانگر [[التزام]] آنان به [[حزب]] [[علوی]] و [[اعتماد]] این حزب به ربیعه است.<ref> برای آگاهی بیشتر، نک: علی، مقاله «دور قبیلة ربیعة فی تاریخ العراق فی العصر الاموی»، سراسر مقاله.</ref> بر اساس برخی [[روایات]]، [[محمد بن علی عباسی]] و پس از وی، [[ابراهیم امام]] که [[نهضت]] [[عباسیان]] را بر [[ضد]] [[امویان]] برپا کردند، به داعیان خود همچون [[ابوعکرمه]] و [[ابومسلم خراسانی]] توصیه میکردند با ربیعه [[مدارا]] کنند.<ref> ابن قتیبه، الامامه و السیاسه، ج۲، ص۱۵۶؛ اخبار الدولة العباسیه، ص۲۰۳-۲۰۴.</ref> در ۱۳۲ ق / ۷۵۰ م، قبایل ربیعه و مضر در قیام [[محمد بن خالد بن عبدالله قَسری]]، که در [[کوفه]] به [[حمایت]] از عباسیان برخاسته بود، شرکت کردند. آنان در [[بصره]] نیز در هر دو [[سپاه اموی]] و عباسی بودند و با یکدیگر جنگیدند.<ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۷، ص۴۱۷-۴۲۰؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله ربیعه و مضر، ستار عودی؛ مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، مقاله بنی ربیعه، لیلا خسروی.</ref> | در [[منازعات]] و رویدادهای دوره [[امویان]] همواره از [[قبایل]] [[ربیعه]] نام برده شده است. در سال ۶۴ هجری [[قبیله بکر بن وائل]] -از ربیعه- پیمانی را که در [[جاهلیت]] با ازدیان [[یمن]] بر [[ضد]] [[مضر]] بسته بود، را [[تجدید]] کرد و این امر موجبات درگیریهایی بین مضر و ربیعه را فراهم آورد. <ref> ابو عبیده، دیوان النقائص: نقائص جریر و الفرزدق، ج۱، ص۱۰۶-۱۰۷، ج۲، ص۱۳۹-۱۴۰؛ بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج۶، ص۱۷.</ref> در [[نبرد]] راهط در سال ۶۵ هجری، قبایل ربیعه در کنار [[مروان بن حکم]] قرار گرفتند و با [[ضحاک بن قیس فهری]] به مقابله برخاستند و آنها را مغلوب خود ساختند.<ref> مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص۳۰۸-۳۰۹؛ حمیری، الروض المطار فی خبر الاقطار، ص۵۳۷.</ref> ربعیها در دوره [[حاکمیت]] [[عبدالله بن زبیر]] و برادرش [[مصعب]] بر [[بصره]]، با آنان همپیمان شدند اما اندکی بعد برخی از قبایل آن، [[بیعت]] خود با عبدالله بن زبیر را نقض کردند و با زبیریان وارد [[جنگ]] شدند.<ref> مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۳۰۶.</ref> در نبرد جُفره که در سال ۶۹ یا ۷۰ [[هجری]] بین [[سپاه اموی]] [[شام]] و [[مصعب بن زبیر]] در بصره رخ داد، قبایل ربیعه و متحدانش در [[حمایت]] از امویان، با قبایل [[ازد]] یمن که از طرفداران زبیریان بودند، یک [[روز]] کامل جنگیدند.<ref> ابوعبیده، دیوان النقائص: نقائص جریر و الفرزدق، ج۲، ص۱۵۵-۱۵۶؛ بلاذری، کتاب جمل من انساب الاشراف، ج۶، ص۷۹-۸۰.</ref> در جنگ دیر الجاثلیق در سال ۷۲ هجری نیز، [[ربیعه]] در کنار [[عبدالملک بن مروان]] [[اموی]] در مقابل [[سپاه]] مصعب بن زبیر قرار داشتند.<ref> مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۳، ص۳۰۹؛ حمیری، الروض المطار فی خبر الاقطار، ص۱۵۵.</ref> همچنین در [[خراسان]] در سال ۷۲ هجری در نتیجه [[اختلافات]] میان ربعیهای طرفدار امویان و [[مضریان]] [[هوادار]] زبیریان نبردهای [[سختی]] رخ داد که به [[قتل]] [[عبدالله بن خازم سُلمی]] توسط امویان منجر شد.<ref> بلاذری، فتوح البلدان، ص۴۱۴-۴۱۶.</ref> در سال ۹۴ هجری ربعیها با [[قتیبة بن مسلم باهلی]] –سردار [[اموی]]- همراه شدند و او پس از فتح بخارا [[شهر]] را برای سکونت [[قبایل]] [[ربیعه]] و [[مضر]] و اهالی [[یمن]] میان آنان تقسیم کرد.<ref> نرشخی، تاریخ بخارا، ص۷۳.</ref> در حوادث مهم سالهای ۱۲۷ و ۱۲۸ [[هجری]] در [[عراق]] و [[خراسان]] نیز، [[قبیله ربیعه]] سهمی عمده داشتند. <ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۷، ص۳۰۶-۳۰۷ و ۳۳۷-۳۳۹؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله ربیعه و مضر، ستار عودی.</ref> آنان به [[قیام]] [[عبدالله بن معاویه]] به [[رهبری]] [[عبدالله بن غضبان]] مدد رساندند<ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج۶، ص۵۱۱ و ج۷، ص۳۰-۳۱، ۳۰۶- ۳۰۸.</ref> که این امر به روایتی، نشانگر [[التزام]] آنان به [[حزب]] [[علوی]] و [[اعتماد]] این حزب به ربیعه است.<ref> برای آگاهی بیشتر، نک: علی، مقاله «دور قبیلة ربیعة فی تاریخ العراق فی العصر الاموی»، سراسر مقاله.</ref> بر اساس برخی [[روایات]]، [[محمد بن علی عباسی]] و پس از وی، [[ابراهیم امام]] که [[نهضت]] [[عباسیان]] را بر [[ضد]] [[امویان]] برپا کردند، به داعیان خود همچون [[ابوعکرمه]] و [[ابومسلم خراسانی]] توصیه میکردند با ربیعه [[مدارا]] کنند.<ref> ابن قتیبه، الامامه و السیاسه، ج۲، ص۱۵۶؛ اخبار الدولة العباسیه، ص۲۰۳-۲۰۴.</ref> در ۱۳۲ ق / ۷۵۰ م، قبایل ربیعه و مضر در قیام [[محمد بن خالد بن عبدالله قَسری]]، که در [[کوفه]] به [[حمایت]] از عباسیان برخاسته بود، شرکت کردند. آنان در [[بصره]] نیز در هر دو [[سپاه اموی]] و عباسی بودند و با یکدیگر جنگیدند.<ref> محمد بن جریر الطبری، تاریخ الأمم و الملوک(تاریخ الطبری)، ج۷، ص۴۱۷-۴۲۰؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله ربیعه و مضر، ستار عودی؛ مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، مقاله بنی ربیعه، لیلا خسروی.</ref> | ||
== اعلام و رجال ربیعه == | == اعلام و [[رجال]] [[ربیعه]] == | ||
از رجال و مشاهیر بسیار بنو ربیعه در جاهلیت و اسلام علاوه بر چهرههای ممتاز و بزرگی همچون زید بن صوحان<ref> خلیفة بن خیاط، طبقات، ص۲۴۳؛ رازی، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۵۶۵.</ref> و برادرانش سیحان<ref>شیخ طوسی، رجال، ص۶۶؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۳۸۳.</ref> و | از رجال و مشاهیر بسیار بنو ربیعه در [[جاهلیت]] و [[اسلام]] علاوه بر چهرههای ممتاز و بزرگی همچون [[زید بن صوحان]]<ref> خلیفة بن خیاط، طبقات، ص۲۴۳؛ رازی، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۵۶۵.</ref> و برادرانش [[سیحان بن صوحان]]<ref>شیخ طوسی، رجال، ص۶۶؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۴، ص۳۸۳.</ref> و [[صعصعه بن صوحان]]،<ref> ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الصحابه، ج۲، ص۷۱۷؛ خویی، معجم رجال الحدیث، ج۹، ص۳۷۸.</ref> [[حُکیم بن جبله عبدی]]،<ref> ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۳۶۶؛ ابن اثیر، اسد الغابة فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۵۲۱.</ref> [[عمرو بن مرجوم عصری]]،<ref> ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۸۴.</ref> [[جویریة بن مسهِّر عبدی]]<ref> ابن شهر آشوب، مناقب آل أبی طالب، ج۳، ص۹۰.</ref> و [[اسود بن عبدالله سدوسی]]<ref> ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۹۱.</ref> که همگی در زمره [[اصحاب پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} قرار داشتند، میتوان به نام شعرای بنامی چون [[مُرَقَش الاکبر]]، [[مرقش الاصغر]]، [[طَرَفَة بن العبد]]، مُتَلَمَّس ([[جریر بن عبدالمسیح]]) صاحب الصحیفه، اعشی -از شعرای معلقات سبعه که پس از گرویدن به اسلام، [[پیامبر]]{{صل}} را [[مدح]] گفت- و [[مسیب بن علس]]<ref> قلقشندی، صبح الاعشی فی صناعة الانشاء، ج۱، ص۲۹۳؛ ابنحبیب، اسماء المغتالین من الاشراف، ص۱۷۹-۱۸۰، ۱۸۵؛ نیز نک: شنتمری، اشعار الشعراء الستة الجاهلیین، ج۲، ص۳-۱۵.</ref> [[نابغه ذبیانی]]، [[زهیر بن ابی سلمی]] و [[لبید]]<ref> مفضل ضبی، امثال العرب، ص۱۲۲؛ قلقشندی، صبح الاعشی فی صناعة الانشاء، ج۱، ص۲۹۳.</ref> که همگی از مشاهیر ربیعه در دوره جاهلیت بودند اشاره کرد. [[کلیب بن ربیعه]] و برادرش مهلهل –مسببان [[جنگ]] بسوس-، [[همام بن مره]] و [[جسّاس بن مره]] –دو طرف مقابل بسوس-<ref> مفضل ضبی، امثال العرب، ص۸۷-۹۲، ابن قتیبه، المعارف، ص۶۰۵؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۵، ص۳۴-۶۴.</ref> [[الفِند الزمانی]] –سوارکار مشهور ربیعه در جنگ بسوس-،<ref> ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۲۴، ص۹۳.</ref> [[دعفل بن حنظله شیبانی]] –نسب شناس-، [[عوف بن مُحَلّم بن ذهل]] –مشهور در [[آزادمنشی]]-، [[هانی بن مسعود]] -سرکرده [[بنی شیبان]] در جنگ ذوقار-، [[عامر بن سعد]] معروف به ضحیان که چهل سال میان قبیلهاش تیم الله [[ریاست]] و [[قضاوت]] کرد،<ref> ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۲۳، ۲۷-۲۸؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۱۳-۳۱۴.</ref> از دیگر چهرههای [[جاهلی]] این [[قوم]] به شمار رفتهاند. ضمن این که [[مثنی بن حارثه شیبانی]]، [[معن بن زائده شیبانی]] -از [[بخشندگان]] معروف-، [[صهیب بن سنان]] -از [[سابقین در اسلام]] و از امرای [[مدینه]]-، [[احمد بن حنبل]] –از [[ائمه]] [[اهل سنت]]-<ref> ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۳۰، ۳۹، ۹۶-۹۷، ۱۰۷؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۵، ص۲۵۴-۲۵۵؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله ربیعه و مضر، ستار عودی.</ref> و نیز [[عامر بن ربیعه]] -از [[بدریون]] و [[مهاجران به حبشه]] و مدینه-، [[ابوحبره شیحة بن عبدالله بن قیس ضبعی]] -از [[یاران]] و [[راویان]] [[امام علی]]{{ع}}- <ref> سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۷۶؛ ثقفی کوفی، الغارات، ج۲، ص۹۴۵.</ref> [[اعور شنّی]] -شاعر و از [[یاران علی]]{{ع}} در [[جنگ جمل]]-،<ref> سمعانی، الانساب، ج۸، ص۱۶۱-۱۶۳.</ref> [[خوله]] دختر [[ایاس]] -[[همسر امام علی]]{{ع}} و [[مادر]] [[محمد حنفیه]]-، <ref> ابن قتیبه، المعارف، ص۲۱۰؛ ابنحجر، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۱۱۳.</ref> [[ماریه بنت منقذ]] یا [[سعید العبدیه]] –از [[زنان]] [[مجاهد]] [[عبدالقیس]] که خانهاش محل تجمع [[شیعیان]] [[بصره]] و محل ذکر [[فضائل]] [[آل محمد]]{{صل}} بود-<ref> تستری، قاموس الرجال، ج۱۲، ص۳۴۳.</ref>، [[طریف بن ابان]] -از [[شهدای کربلا]] -<ref> ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۲۹۳.</ref> و [[ابوالعتاهیه]] –از شعرای بزرگ [[عرب]]- <ref> ابوالفرج، الاغانی، ج۴، ص۲۶۱-۲۶۳؛ قمی، تاریخ قم، ص۴۸۳؛ دانشنامه جهان اسلام، مقاله ربیعه و مضر، ستار عودی؛ مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، مقاله بنی ربیعه، لیلا خسروی.</ref> هم از چهرههای سرشناس [[ربیعه]] در [[دوره اسلامی]]اند. همچنین در شمار روات و [[اصحاب ائمه]]{{ع}} میتوان از [[ابوسعید ابان بن تغلب]] بکری،<ref> شیخ طوسی، رجال، ص۱۲۶؛ نجاشی، رجال، ص۱۰.</ref> [[نجم بن حطیم]]،<ref>شبستری، الفائق فی رواة و اصحاب الامام صادق{{ع}}، ص۳۴۴.</ref> و [[یونس بن أبی یعفور]]<ref>شیخ طوسی، رجال، ص۱۵۰.</ref> در شمار [[اصحاب]] و [[راویان]] [[امام باقر]]{{ع}} و از [[ابراهیم بن خالد بن عطار]] معروف به [[ابن أبی ملیقه]]،<ref>نجاشی، رجال، ص۲۴.</ref> [[یونس بن عمار صیرفی تغلبی]]،<ref> شیخ طوسی، رجال، ص۳۲۴.</ref> [[فهبان بن عامر یشکری]]،<ref> شیخ طوسی، رجال، ص۲۷۰.</ref> [[جفیر بن الحکم]]،<ref> نجاشی، رجال، ص۱۳۱؛ تفرشی، نقد الرجال، ج۱، ص۳۶۷.</ref> [[الحسن بن السری]]،<ref> شیخ طوسی، رجال، ص۱۸۰؛ ابن داود، رجال، ص۷۳.</ref> [[حفص بن سلیم]]،<ref> شیخ طوسی، رجال، ص۱۹۰.</ref> [[زرارة بن اعین شیبانی]]<ref> نجاشی، رجال، ص۱۷۵.</ref> و پسرانش [[رومی]]<ref> نجاشی، رجال، ص۱۶۶.</ref> و «عبید»،<ref> نجاشی، رجال، ص۲۳۳.</ref> [[منذر بن جفیر]]<ref> تفرشی، نقد الرجال، ج۴، ص۴۱۸.</ref> و... به عنوان بخشی از راویان بیشمار [[امام صادق]]{{ع}}، [[احمد بن محمد بن حنبل بن هلال شیبانی]] از [[راویان امام کاظم]]{{ع}}<ref> شیخ طوسی، رجال، ص۳۵۱.</ref> و [[عمر بن محمد بن عبدالرحمن بن أُذینه]]،<ref> نجاشی، رجال، ص۲۸۳.</ref> [[ذریح بن محمد المحاربی]]<ref>خویی، معجم رجال الحدیث، ج۸، ص۱۵۹.</ref> و [[ابو هفان عبد الله بن أحمد بن حرب بن مهزم العبدی]] صاحب کتابهای: أشعار [[عبد القیس]] وأخبارها، و [[شعر]] [[ابی طالب بن عبد المطلب]] و أخباره [[جمعه]] و شرحه و کتاب طبقات الشعراء<ref> نجاشی، رجال، ص۲۱۸.</ref> از [[اصحاب امام رضا]]{{ع}} و نیز [[محمد بن إبراهیم حضینی اهوازی]]<ref>تستری، قاموس الرجال، ج۹، ص۱۰.</ref> و [[المختار بن زیاد]] از اصحاب [[امام جواد]]{{ع}} <ref> شیخ طوسی، رجال، ص۳۷۸؛ ابن داود، رجال، ص۱۸۷.</ref> و [[محمد بن موسی ربعی]]<ref> شیخ طوسی، رجال، ص۳۹۲.</ref> و [[حجاج بن سفیان عبدی]] از اصحاب [[امام حسن عسکری]]{{ع}} <ref>امین، اعیان الشیعه، ج۴، ص۵۶۵</ref> نام برد. <ref> علی کورانی عاملی، سلسلة القبائل العربیة فی العراق، ج۳، ص۴۷-۹۲.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||