پدر مهدی و اهل سنت: تفاوت میان نسخهها
(←مقدمه) |
(←پانویس) |
||
| (۲۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مهدویت}} | {{مهدویت}} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
*یکی از موارد اختلاف بین [[شیعه]] و سنّی در موضوع [[مهدویت]]، اختلاف در پدر [[امام مهدی|حضرت مهدی]] است. [[شیعه]]، با استناد به دلیلهای فراوان ثابت کرده پدر [[امام مهدی|حضرت مهدی]]{{ع}}، [[امام حسن عسکری]]{{ع}} است؛ در حالی که بیشتر [[اهل سنت]]، با بیان برخی روایات در این زمینه، بر این باورند که نام پدر [[امام مهدی|مهدی]] عبد اللّه، همنام پدر [[پیامبر]]{{صل}} است. | * یکی از موارد [[اختلاف]] بین [[شیعه]] و [[سنّی]] در موضوع [[مهدویت]]، [[اختلاف]] در [[پدر]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] است. [[شیعه]]، با استناد به دلیلهای فراوان ثابت کرده [[پدر]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]] {{ع}}، [[امام حسن عسکری]] {{ع}} است؛ در حالی که بیشتر [[اهل سنت]]، با بیان برخی [[روایات]] در این زمینه، بر این باورند که نام [[پدر]] [[امام مهدی|مهدی]] [[عبد]] اللّه، همنام [[پدر]] [[پیامبر]] {{صل}} است. | ||
*دانشمندان [[شیعه]]، با حفظ امانت کامل، برخی از این احادیث را - هر چند صحیح نمیدانستهاند- بدون کم و کاست از کتابهای [[اهل سنت]] نقل کردهاند؛ اما هرگز در این موضوع تردید به خود راه ندادهاند. برخی از احادیثی که [[اهل سنت]] با استناد به آنها، چنین دیدگاهی را انتخاب کردهاند، بدین قرار است: [[ابن ابی شیبه]]، [[طبرانی]] و [[حاکم]]، از [[عاصم بن ابی النجود]]، از [[زرّ بن حبیش]] از [[عبد اللّه بن مسعود]] روایت کردهاند که [[پیامبر]]{{صل}} فرمود:"دنیا از میان نمیرود، مگر اینکه خداوند سبحانه و تعالی مردی را برمیانگیزاند که نام او هم نام من و نام پدرش نام پدر من است"<ref>{{عربی | * [[دانشمندان]] [[شیعه]]، با حفظ [[امانت]] کامل، برخی از این [[احادیث]] را - هر چند صحیح نمیدانستهاند- بدون کم و کاست از کتابهای [[اهل سنت]] [[نقل]] کردهاند؛ اما هرگز در این موضوع [[تردید]] به خود راه ندادهاند. برخی از احادیثی که [[اهل سنت]] با استناد به آنها، چنین دیدگاهی را [[انتخاب]] کردهاند، بدین قرار است: [[ابن ابی شیبه]]، [[طبرانی]] و [[حاکم]]، از [[عاصم بن ابی النجود]]، از [[زرّ بن حبیش]] از [[عبد اللّه بن مسعود]] [[روایت]] کردهاند که [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: "[[دنیا]] از میان نمیرود، مگر اینکه [[خداوند]] سبحانه و تعالی مردی را برمیانگیزاند که نام او هم نام من و نام پدرش نام [[پدر]] من است"<ref>{{عربی|" لَا تَذْهَبُ الدُّنْيَا حَتَّى يَبْعَثَ اللَّهُ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي وَ اسْمُ أَبِيهِ اسْمَ أَبِي"}}</ref><ref> ابن ابی شیبه، المصنف، ج ۱۵، ص ۱۹۸، ح ۱۹۴۹۳؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج ۱۰، ص ۱۶۳، ح ۱۰۲۱۳ و ص ۱۶۶، ح ۱۰۲۲۲؛ مستدرک حاکم، ج ۴، ص ۴۴۲؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج ۳، ص ۲۶۱</ref>. [[ابو عمرو دانی]] و [[خطیب بغدادی]]، از [[عاصم بن ابی النجود]] از [[زرّ بن حبیش]]، از [[عبد اللّه بن مسعود]] [[نقل]] کردهاند که [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: "[[قیامت]] برپا نمیشود؛ مگر آنکه مردی از [[خاندان]] من بر همه [[مردم]] [[پادشاهی]] کند، نام او نام من و نام پدرش، نام [[پدر]] من است"<ref> ابو عمرو دانی، سنن، ص ۹۴ و ۹۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج ۱، ص ۳۷۰</ref>. [[نعیم بن حماد]]، [[خطیب]] و [[ابن حجر]]، همگی از عاصم، از [[زرّ بن حبیش]] از [[ابن مسعود]] [[روایت]] کردهاند که [[رسول اکرم]] {{صل}} فرمود: "[[مهدی]] نامش همنام من و نام پدرش نام [[پدر]] من است". [[نعیم بن حماد]] به [[سند]] خودش از [[ابو الطفیل]] آورده است که [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: " [[مهدی]] نامش نام من و نام پدرش، نام [[پدر]] من است"<ref> ابو عمرو دانی، سنن، ص ۹۴ و ۹۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج ۱، ص ۳۷۰</ref>. هیچیک از این [[احادیث]]، نمیتواند دلیلی محکم، بر ادعای کسانی باشد که نام [[پدر]] [[امام مهدی|مهدی]] {{ع}} را "[[عبد]] اللّه" دانستهاند. [[سند]] [[حدیث]] چهارم به اتفاق همه [[محدثان]] ضعیف است؛ زیرا یکی از [[راویان]] آن [[رشدین بن سعد]] است؛ یعنی همان "[[رشدین بن ابی رشدین]]" است که همه بزرگان [[اهل سنت]] در [[علم رجال]] بر [[ضعف]] او اتفاق دارند<ref> ر. ک: المزی، تهذیب الکمال، ج ۹، ص ۱۹۱؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج ۳، ص ۲۴۰</ref>. بدین ترتیب و بدون [[شک]] در چنین امر مهمّی، نمیتوان سخن اینگونه افراد را پذیرفت. سه [[حدیث]] نخستین، نیز نمیتوانند [[حجّت]] و [[دلیل]] باشند؛ چون عبارت "نام پدرش نام [[پدر]] من است" را بزرگان و حافظان [[حدیث]] [[نقل]] نکردهاند و فقط جمله "نام او، نام من است" را همگان، بدون اضافهای دیگر آوردهاند. | ||
*برخی از پژوهشگران [[اهل سنت]] که روایتکنندگان از [[عاصم بن ابی النجود]] را بررسی کردهاند، به این مطلب تصریح کرده و گفتهاند: "این اضافه در اصل حدیث نیست". | * برخی از پژوهشگران [[اهل سنت]] که روایتکنندگان از [[عاصم بن ابی النجود]] را بررسی کردهاند، به این مطلب تصریح کرده و گفتهاند: "این اضافه در اصل [[حدیث]] نیست". | ||
*از طرف دیگر، هر سه | * از طرف دیگر، هر سه [[حدیث]]، فقط به [[ابن مسعود]]، ختم میشود و حال آن که در [[مسند احمد]] در چند مورد، همین [[حدیث]] از [[ابن مسعود]] [[نقل]] شده که با جمله "نام او، نام من است"، پایان یافته است<ref> احمد بن حنبل، مسند، ج ۱، ص ۳۷۶ و ۳۷۷ و ۴۳۰ و ۴۴۸</ref>. | ||
*[[ترمذی]] میگوید: "حدیث از [[امام علی|علی]]{{ع}}، [[ابو سعید خدری]]، [[ام سلمه]] و [[ابو هریره]]، فقط با لفظ "نام او، نام من است" روایت شده است." آنگاه- بعد از | * [[ترمذی]] میگوید: "[[حدیث]] از [[امام علی|علی]] {{ع}}، [[ابو سعید خدری]]، [[ام سلمه]] و [[ابو هریره]]، فقط با لفظ "نام او، نام من است" [[روایت]] شده است." آنگاه- بعد از [[نقل]] [[حدیث]] [[ابن مسعود]] با این لفظ - میافزاید: " در این باب، از [[امام علی|علی]] {{ع}}، [[ابو سعید]]، [[ام سلمه]] و [[ابو هریره]] [[روایت]] شده و این [[حدیث]] [[نیکو]] و صحیح است"<ref> سنن ترمذی، ج ۴، ص ۵۰۵، ح ۲۲۳۰</ref>. | ||
*[[طبرانی]] در المعجم الکبیر آن را از [[ابن مسعود]]، از چند طریق فقط با لفظ "نام او نام من است" در حدیثهای ۱۰۲۱۴ به بعد، نقل کرده است. | * [[طبرانی]] در المعجم الکبیر آن را از [[ابن مسعود]]، از چند طریق فقط با لفظ "نام او نام من است" در حدیثهای ۱۰۲۱۴ به بعد، [[نقل]] کرده است. | ||
*[[حاکم]] نیز در مستدرک، حدیث را از [[ابن مسعود]] فقط با جمله "نام او نام من است"، نقل کرده و گفته است: "این حدیث با شرط شیخین صحیح است و آنان آن را نقل نکردهاند" <ref> | * [[حاکم]] نیز در مستدرک، [[حدیث]] را از [[ابن مسعود]] فقط با جمله "نام او نام من است"، [[نقل]] کرده و گفته است: "این [[حدیث]] با شرط [[شیخین]] صحیح است و آنان آن را [[نقل]] نکردهاند" <ref> حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۴، ص ۴۴۲</ref>. | ||
*[[بغوی]] در مصابیح السنة حدیث را - بدون اضافه- نقل کرده و گوید: حدیث نیکو است<ref> | * [[بغوی]] در مصابیح السنة [[حدیث]] را - بدون اضافه- [[نقل]] کرده و گوید: [[حدیث]] [[نیکو]] است<ref> مصابیح السنة، ص ۴۹۲، ح ۴۲۱۰</ref>. [[مقدسی شافعی]] تصریح میکند: این افزوده را بزرگان [[حدیث]] [[روایت]] نکردهاند. پس از [[نقل]] [[حدیث]] - بدون آن اضافه- مینویسد: "گروهی از بزرگان [[حدیث]]، در کتابهای خود به همینگونه آورده اند؛ مانند: [[ابو عیسی ترمذی]] در جامع، [[ابی داود]] در [[سنن]] و [[حافظ ابو بکر بیهقی]] و [[شیخ]] [[ابو عمرو دانی]]" <ref> مقدسی شافعی، عقد الدرر، باب ۲، ص ۵۱</ref> | ||
*سپس حدیثهای دیگری در تأیید درستی نقل خود از بزرگانی چند - مانند [[طبری]]، [[احمد بن حنبل]]، [[ترمذی]]، [[ابو داود]]، [[حافظ ابو داود]] و [[بیهقی]] - به نقل از [[عبد اللّه بن مسعود]]، [[عبد اللّه بن عمر]] و [[حذیفه]] میآورد<ref> | * سپس حدیثهای دیگری در تأیید درستی [[نقل]] خود از بزرگانی چند - مانند [[طبری]]، [[احمد بن حنبل]]، [[ترمذی]]، [[ابو داود]]، [[حافظ ابو داود]] و [[بیهقی]] - به [[نقل]] از [[عبد اللّه بن مسعود]]، [[عبد اللّه بن عمر]] و [[حذیفه]] میآورد<ref> مقدسی شافعی، عقد الدرر، باب ۲، ص ۵۱- ۵۶</ref>. | ||
*همانگونه که اشاره شد، [[ترمذی]] این حدیث را از [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}}، [[ابو سعید خدری]]، [[ام سلمه]] و [[ابو هریره]] فقط با جمله "نام او، نام من است"، روایت کرده است. اگر جمله "و نام پدرش، نام پدر من است" در متن اصلی روایت [[ابن مسعود]] میبود، قابل تصور نیست که همه این شخصیتهای یاد شده، به اتفاق آن را حذف کرده باشند؛ هرچند آنان از [[عاصم بن ابی النجود]] هم روایت کرده باشند. | * همانگونه که اشاره شد، [[ترمذی]] این [[حدیث]] را از [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}}، [[ابو سعید خدری]]، [[ام سلمه]] و [[ابو هریره]] فقط با جمله "نام او، نام من است"، [[روایت]] کرده است. اگر جمله "و نام پدرش، نام [[پدر]] من است" در متن اصلی [[روایت]] [[ابن مسعود]] میبود، قابل تصور نیست که همه این شخصیتهای یاد شده، به اتفاق آن را حذف کرده باشند؛ هرچند آنان از [[عاصم بن ابی النجود]] هم [[روایت]] کرده باشند. | ||
*اما اینکه این افزوده چگونه به روایتها راه یافته، احتمالاتی قابل طرح است: | * اما اینکه این افزوده چگونه به روایتها راه یافته، احتمالاتی قابل طرح است: | ||
#از سوی پیروان حسنیها به منظور اثبات مهدویت [[محمد بن عبد اللّه بن حسن مثنا]]، اضافه شده است. | # از سوی [[پیروان]] حسنیها به منظور [[اثبات مهدویت]] [[محمد بن عبد اللّه بن حسن مثنا]]، اضافه شده است. | ||
#از سوی طرفداران [[بنی عباس]]، برای تأیید مهدویت [[محمد بن عبد اللّه منصور عباسی]]، به حدیث [[ابن مسعود]] افزوده شده است. این احتمال، زمانی به واقعیت نزدیک میشود که بدانیم [[محمد بن عبد اللّه بن حسن مثنا]]، لکنت زبان داشت؛. از این رو پیروانش دروغ دیگری به روایت [[ابو هریره]] افزوده و چنین نقل کردهاند: "به درستی که مهدی نامش [[محمد بن عبد اللّه]] است و در زبانش کندی وجود دارد"<ref>ر.ک: ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص ۱۶۳ و ۱۶۴</ref>. | # از سوی طرفداران [[بنی عباس]]، برای تأیید [[مهدویت]] [[محمد بن عبد اللّه منصور عباسی]]، به [[حدیث]] [[ابن مسعود]] افزوده شده است. این احتمال، زمانی به واقعیت نزدیک میشود که بدانیم [[محمد بن عبد اللّه بن حسن مثنا]]، لکنت زبان داشت؛. از این رو پیروانش [[دروغ]] دیگری به [[روایت]] [[ابو هریره]] افزوده و چنین [[نقل]] کردهاند: "به درستی که [[مهدی]] نامش [[محمد بن عبد اللّه]] است و در زبانش کندی وجود دارد"<ref>ر. ک: ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص ۱۶۳ و ۱۶۴</ref>. | ||
*بر این اساس هر سه حدیث نخستین، با نقل حافظان حدیث از عاصم مخالفت دارد. از اینرو [[حافظ ابو نعیم اصفهانی]] در مناقب المهدی این حدیث را با ۳۳ سلسله راویان مختلف تا عاصم، نقل کرده است. در این نقلها حتی یکی از آنها عبارت "و نام پدرش نام پدر من است" را ندارد و با عبارت "نام او نام من است" پایان یافته است. | * بر این اساس هر سه [[حدیث]] نخستین، با [[نقل]] حافظان [[حدیث]] از عاصم [[مخالفت]] دارد. از اینرو [[حافظ ابو نعیم اصفهانی]] در [[مناقب المهدی]] این [[حدیث]] را با ۳۳ سلسله [[راویان]] مختلف تا عاصم، [[نقل]] کرده است. در این نقلها حتی یکی از آنها عبارت "و نام پدرش نام [[پدر]] من است" را ندارد و با عبارت "نام او نام من است" پایان یافته است. | ||
*[[گنجی شافعی]] متن اصفهانی را نقل و اضافه میکند: "این حدیث را غیر از عاصم، دیگرانی هم مانند [[عمرو بن حره]]، از زرّ نقل کردهاند و همگی با "نام او نام من است"، آن را به پایان بردهاند؛ جز روایتی که عبارت "و نام پدرش نام پدر من است" را دارد. کوتاه سخن اینکه چنین اضافهای پذیرفتنی نیست؛ به خصوص که [[احمد بن حنبل]] با دقتی که در ضبط حدیث دارد، این حدیث را چند بار در مسندش با جمله "و نامش نام من است" نقل کرده است"<ref> | * [[گنجی شافعی]] متن اصفهانی را [[نقل]] و اضافه میکند: "این [[حدیث]] را غیر از عاصم، دیگرانی هم مانند [[عمرو بن حره]]، از زرّ [[نقل]] کردهاند و همگی با "نام او نام من است"، آن را به پایان بردهاند؛ جز روایتی که عبارت "و نام پدرش نام [[پدر]] من است" را دارد. کوتاه سخن اینکه چنین اضافهای پذیرفتنی نیست؛ به خصوص که [[احمد بن حنبل]] با دقتی که در ضبط [[حدیث]] دارد، این [[حدیث]] را چند بار در مسندش با جمله "و نامش نام من است" [[نقل]] کرده است"<ref> کنجی شافعی، البیان فی اخبار صاحب الزمان عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف، ص ۴۸۲</ref>. | ||
*از بحثهای گذشته روشن میشود که تبار [[امام مهدی]]{{ع}}، به [[امام حسین]]{{ع}} میرسد و دیگر احادیثی که خلاف این را میرسانند، ضعیف و بیاعتبار بوده، هیچ قرینهای بر صحت آنها در دست نیست. با توجه به نتیجه بحثهای گذشته نیز به دست میآید: نقل متواتر نزد مسلمانان نیز همین نتیجه را تأیید میکند<ref> سید ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر در اندیشه اسلامی، ص ۹۲- ۱۰۷( با تصرف)</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، | * از بحثهای گذشته روشن میشود که تبار [[امام مهدی]] {{ع}}، به [[امام حسین]] {{ع}} میرسد و دیگر احادیثی که خلاف این را میرسانند، ضعیف و بیاعتبار بوده، هیچ قرینهای بر صحت آنها در دست نیست. با توجه به نتیجه بحثهای گذشته نیز به دست میآید: [[نقل]] [[متواتر]] نزد [[مسلمانان]] نیز همین نتیجه را تأیید میکند<ref> سید ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر در اندیشه اسلامی، ص ۹۲- ۱۰۷(با تصرف)</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص۱۳۱ - ۱۳۵.</ref>. | ||
== پرسش مستقیم == | |||
* [[چه اختلافاتی میان شیعه و سنی در موضوع مهدویت وجود دارد؟ (پرسش)]] | |||
== پرسشهای وابسته == | |||
{{پرسمان مهدویت از دیدگاه مذاهب اسلامی}} | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
{{ | {{مدخل وابسته}} | ||
* [[آخر الزمان]] | |||
*[[آخر الزمان]] | * [[آدینه]] ([[جمعه]]) | ||
*[[آدینه]] ([[جمعه]]) | * [[آستانه عسکریین]] | ||
*[[آستانه عسکریین]] | * [[آستانه قیامت]] | ||
*[[آستانه قیامت]] | * [[آفتاب پشت ابر]] ([[خورشید پشت ابر]]) | ||
*[[آفتاب پشت ابر]] ([[خورشید پشت ابر]]) | * [[آینده پژوهی]] | ||
*[[آینده پژوهی]] | * [[آیین جدید دین در عصر ظهور]] | ||
*[[آیین جدید دین در عصر ظهور]] | * [[اَبدال]] | ||
*[[اَبدال]] | * [[ابوالادیان]] | ||
*[[ابوالادیان]] | * [[ابوصالح]] | ||
*[[ابوصالح]] | * [[ابوالقاسم (امام مهدی)]] | ||
*[[ابوالقاسم (امام مهدی)]] | * [[اثناعشریه]] | ||
*[[اثناعشریه]] | * [[احمد (امام مهدی)]] | ||
*[[احمد (امام مهدی)]] | * [[احمد بن اسحاق قمی]] | ||
*[[احمد بن اسحاق قمی]] | * [[احمد بن هلال کرخی]] | ||
*[[احمد بن هلال کرخی]] | * [[احمدیه]] ([[قادیانیه]]) | ||
*[[احمدیه]] ([[قادیانیه]]) | * [[اخیار]] | ||
*[[اخیار]] | * [[ادله رجعت]] | ||
*[[ادله رجعت]] | * [[اسماعیلیه]] | ||
*[[اسماعیلیه]] | * [[أشراط الساعه]] | ||
*[[أشراط الساعه]] | * [[اصحاب قائم]] ([[یاران امام مهدی]]){{ع}} | ||
*[[اصحاب قائم]] ([[یاران امام مهدی]]){{ع}} | * [[اصحاب کهف]] | ||
*[[اصحاب کهف]] | * [[اقامتگاه امام مهدی در عصر ظهور]] ([[مسجد سهله]]) | ||
*[[اقامتگاه امام مهدی در عصر ظهور]] ([[مسجد سهله]]) | * [[القاب امام مهدی]] {{ع}} | ||
*[[القاب امام مهدی]]{{ع}} | * [[امامت امام مهدی]] {{ع}} | ||
*[[امامت امام مهدی]]{{ع}} | * [[امامت و مهدویت]] | ||
*[[امامت و مهدویت]] | * [[امام حسن عسکری]] | ||
*[[امام حسن عسکری]] | * [[امام زمان]] ([[صاحب الزمان]]) | ||
*[[امام زمان]] ([[صاحب الزمان]]) | * [[امام شناسی]] ([[مرگ جاهلی]]) | ||
*[[امام شناسی]] ([[مرگ جاهلی]]) | * [[امام مهدی از ولادت تا ظهور]] | ||
*[[امام مهدی از ولادت تا ظهور]] | * [[امامیه]] | ||
*[[امامیه]] | * [[امدادهای غیبی]] | ||
*[[امدادهای غیبی]] | * [[امکان رجعت رجعت]] | ||
*[[امکان رجعت رجعت]] | * [[امنیت حکومت جهانی]] | ||
*[[امنیت حکومت جهانی]] | * [[انتظار فرج]] | ||
*[[انتظار فرج]] | * [[انتقام]] | ||
*[[انتقام]] | * [[انجمن حجتیه]] | ||
*[[انجمن حجتیه]] | * [[انطاکیه]] | ||
*[[انطاکیه]] | * [[اوتاد]] | ||
*[[اوتاد]] | * [[اهل سنت و امام مهدی موعود]] | ||
*[[اهل سنت و امام مهدی موعود]] | * [[اهل سنّت و ولادت امام مهدی {{ع}}]] | ||
*[[اهل سنّت و ولادت امام مهدی{{ع}}]] | * [[اهل کتاب در عصر ظهور]] | ||
*[[اهل کتاب در عصر ظهور]] | * [[ایام الله]] | ||
*[[ایام الله]] | * [[ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم]] | ||
*[[ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم]] | * [[باب]] ([[علی محمد شیرازی]]) | ||
*[[باب]] ([[علی محمد شیرازی]]) | * [[بابیه باب]] | ||
*[[بابیه باب]] | * [[باران های پیاپی]] | ||
*[[باران های پیاپی]] | * [[باقریه]] | ||
*[[باقریه]] | * [[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان]] | ||
*[[البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان]] | * [[بعثت امام مهدی]] | ||
*[[بعثت امام مهدی]] | * [[بلالی محمد بن علی بن بلال]] | ||
*[[بلالی محمد بن علی بن بلال]] | * [[بلالیه]] | ||
*[[بلالیه]] | * [[بهائیت]] | ||
*[[بهائیت]] | * [[البیان فی اخبار صاحب الزمان]] | ||
*[[البیان فی اخبار صاحب الزمان]] | * [[بیت الحمد]] | ||
*[[بیت الحمد]] | * [[بیت المقدس]] | ||
*[[بیت المقدس]] | * [[بیدا خسف به بیدا]] | ||
*[[بیدا خسف به بیدا]] | * [[بیعت امام مهدی]] | ||
*[[بیعت امام مهدی]] | * [[بیعت نامه امام مهدی]] | ||
*[[بیعت نامه امام مهدی]] | * [[البیعه لله]] | ||
*[[البیعه لله]] | * [[پایان تاریخ آخرالزمان]] | ||
*[[پایان تاریخ آخرالزمان]] | * [[پدر امام مهدی امام حسن عسکری]] | ||
*[[پدر امام مهدی امام حسن عسکری]] | * [[پدر امام مهدی و اهل سنّت]] | ||
*[[پدر امام مهدی و اهل سنّت]] | * [[پرچم امام مهدی]] | ||
*[[پرچم امام مهدی ]] | * [[پرچم های سیاه]] | ||
*[[پرچم های سیاه]] | * [[پیراهن امام مهدی]] | ||
*[[پیراهن امام مهدی]] | * [[تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم]] | ||
*[[تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم]] | * [[تاریخ عصر غیبت]] | ||
*[[تاریخ عصر غیبت]] | * [[تاریخ غیبت کبرا]] | ||
*[[تاریخ غیبت کبرا]] | * [[تشرف ملاقات با امام مهدی]] | ||
*[[تشرف ملاقات با امام مهدی]] | * [[تکذیب وقت گزاران وقت ظهور]] | ||
*[[تکذیب وقت گزاران وقت ظهور]] | * [[تَناثُرُ النُّجُوم]] | ||
*[[تَناثُرُ النُّجُوم]] | * [[توقیع]] | ||
*[[توقیع]] | * [[جبرئیل]] | ||
*[[جبرئیل]] | * [[جده]] | ||
*[[جده]] | * [[جزیره خضرا]] | ||
*[[جزیره خضرا]] | * [[جزیره خضرا در ترازوی نقد]] | ||
*[[جزیره خضرا در ترازوی نقد]] | * [[جعفر کذاب]] | ||
*[[جعفر کذاب]] | * [[جمعه]] | ||
*[[جمعه]] | * [[جنگ افزارهای امام مهدی سلاح امام مهدی]] | ||
*[[جنگ افزارهای امام مهدی سلاح امام مهدی]] | * [[حجت]] | ||
*[[حجت]] | * [[حجر الاسود]] | ||
*[[حجر الاسود]] | * [[حدیث غدیر]] | ||
*[[حدیث غدیر]] | * [[حدیث لوح حضرت زهرا لوح حضرت زهرا]] | ||
*[[حدیث لوح حضرت زهرا لوح حضرت زهرا]] | * [[حدیث معراج]] | ||
*[[حدیث معراج]] | * [[حِرْز امام مهدی]] | ||
*[[حِرْز امام مهدی ]] | * [[حرمت نام بردن امام مهدی]] | ||
*[[حرمت نام بردن امام مهدی]] | * [[حسن شریعی]] | ||
*[[حسن شریعی]] | * [[حسین بن روح نوبختی]] | ||
*[[حسین بن روح نوبختی]] | * [[حسین بن منصور حلاج]] | ||
*[[حسین بن منصور حلاج]] | * [[حکومت جهانی]] | ||
*[[حکومت جهانی]] | * [[حکومت صالحان]] | ||
*[[حکومت صالحان]] | * [[حکومت مستضعفان]] | ||
*[[حکومت مستضعفان]] | * [[حکیمه خاتون]] | ||
*[[حکیمه خاتون]] | * [[حیرت]] | ||
*[[حیرت]] | * [[خاتم الاوصیاء]] | ||
*[[خاتم الاوصیاء]] | * [[خراسانی]] ([[خروج خراسانی]]) | ||
*[[خراسانی]] ([[خروج خراسانی]]) | * [[خردسال ترین پیشوای معصوم]] ([[امامت امام مهدی]]) | ||
*[[خردسال ترین پیشوای معصوم]] ([[امامت امام مهدی]]) | * [[خروج خراسانی]] | ||
*[[خروج خراسانی]] | * [[خروج دابة الاَرض]] | ||
*[[خروج دابة الاَرض]] | * [[خروج دجال]] | ||
*[[خروج دجال]] | * [[خروج سفیانی]] | ||
*[[خروج سفیانی]] | * [[خروج سید حسنی]] | ||
*[[خروج سید حسنی]] | * [[خروج شعیب بن صالح]] | ||
*[[خروج شعیب بن صالح]] | * [[خروج شیصبانی]] | ||
*[[خروج شیصبانی]] | * [[خروج عوف سلمی]] | ||
*[[خروج عوف سلمی]] | * [[خروج امام مهدی]] ([[قیام امام مهدی]]) | ||
*[[خروج امام مهدی]] ([[قیام امام مهدی]]) | * [[خروج یأجوج]] ([[یأجوج و مأجوج]]) | ||
*[[خروج یأجوج]] ([[یأجوج و مأجوج]]) | * [[خروج یمانی]] | ||
*[[خروج یمانی]] | * [[خسف به بیداء]] | ||
*[[خسف به بیداء]] | * [[خسوف و کسوف غیرعادی]] | ||
*[[خسوف و کسوف غیرعادی]] | * [[خضر]] | ||
*[[خضر]] | * [[خلافت موعود]] | ||
*[[خلافت موعود]] | * [[خورشید پشت ابر]] | ||
*[[خورشید پشت ابر]] | * [[خطبه قیام]] | ||
*[[خطبه قیام]] | * [[خورشید مغرب]] | ||
*[[خورشید مغرب]] | * [[خیمه]] | ||
*[[خیمه]] | * [[دابه الارض]] ([[خروج دابه الارض]]) | ||
*[[دابه الارض]] ([[خروج دابه الارض]]) | * [[دادگستر جهان]] | ||
*[[دادگستر جهان]] | * [[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود]] | ||
*[[دانشمندان عامه و امام مهدی موعود]] | * [[دجال خروج دجال]] | ||
*[[دجال خروج دجال]] | * [[در انتظار ققنوس]] | ||
*[[در انتظار ققنوس]] | * [[در فجر ساحل]] | ||
*[[در فجر ساحل]] | * [[دست بر سر گذاشتن]] | ||
*[[دست بر سر گذاشتن]] | * [[دعای افتتاح]] | ||
*[[دعای افتتاح]] | * [[دعای عهد]] | ||
*[[دعای عهد]] | * [[دعای ندبه]] | ||
*[[دعای ندبه]] | * [[دعای سمات]] | ||
*[[دعای سمات]] | * [[دوازده امامی]] ([[اثناعشریه]]) | ||
*[[دوازده امامی]] ([[اثناعشریه]]) | * [[دولت کریمه]] ([[حکومت جهانی]]) | ||
*[[دولت کریمه]] ([[حکومت جهانی]]) | * [[دین در آخرالزمان آخرالزمان]] | ||
*[[دین در آخرالزمان آخرالزمان]] | * [[دین عصر ظهور]] | ||
*[[دین عصر ظهور]] | * [[ذی طوی]] | ||
*[[ذی طوی]] | * [[رایات سود]] ([[پرچم های سیاه]]) | ||
*[[رایات سود]] ([[پرچم های سیاه]]) | * [[رحلت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]]) | ||
*[[رحلت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]]) | * [[رجعت]] | ||
*[[رجعت]] | * [[رجعت کنندگان]] | ||
*[[رجعت کنندگان]] | * [[رکن و مقام]] | ||
*[[رکن و مقام]] | * [[رؤیت امام مهدی]] ([[ملاقات امام مهدی]]) | ||
*[[رؤیت امام مهدی]] ([[ملاقات امام مهدی]]) | * [[زبور داود]] | ||
*[[زبور داود]] | * [[زمینه سازان ظهور]] | ||
*[[زمینه سازان ظهور]] | * [[زنان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]) | ||
*[[زنان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]) | * [[زنان و قیام امام مهدی]] ([[یاران امام مهدی]]) | ||
*[[زنان و قیام امام مهدی]] ([[یاران امام مهدی]]) | * [[زندگی آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]) | ||
*[[زندگی آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]) | * [[زیارت آل یس]] | ||
*[[زیارت آل یس]] | * [[زیارت ناحیه مقدسه]] | ||
*[[زیارت ناحیه مقدسه]] | * [[زیارت رجبیه]] | ||
*[[زیارت رجبیه]] | * [[زیدیه]] | ||
*[[زیدیه]] | * [[سازمان وکالت]] | ||
*[[سازمان وکالت]] | * [[سامرا]] | ||
*[[سامرا]] | * [[سرداب سامرا]] | ||
*[[سرداب سامرا]] | * [[سلاح امام مهدی]] | ||
*[[سلاح امام مهدی]] | * [[سفیانی]] ([[خروج سفیانی]]) | ||
*[[سفیانی]] ([[خروج سفیانی]]) | * [[سید حسنی]] ([[خروج سید حسنی]]) | ||
*[[سید حسنی]] ([[خروج سید حسنی]]) | * [[سیره حکومتی امام مهدی]] | ||
*[[سیره حکومتی امام مهدی]] | * [[سیصد و سیزده]] | ||
*[[سیصد و سیزده]] | * [[شاهدان ولادت امام مهدی]] | ||
*[[شاهدان ولادت امام مهدی]] | * [[شرایط ظهور]] | ||
*[[شرایط ظهور]] | * [[شرید]] | ||
*[[شرید]] | * [[شریعیه]] | ||
*[[شریعیه]] | * [[شعبان]] | ||
*[[شعبان]] | * [[شعیب بن صالح]] ([[خروج شعیب]]) | ||
*[[شعیب بن صالح]] ([[خروج شعیب ]]) | * [[شلمغانیه]] | ||
*[[شلمغانیه]] | * [[شمائل امام مهدی]] | ||
*[[شمائل امام مهدی]] | * [[شمشیر سلاح امام مهدی]] | ||
*[[شمشیر سلاح امام مهدی]] | * [[شهادت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]]) | ||
*[[شهادت امام مهدی]] ([[فرجام امام مهدی]]) | * [[شیخیه]] | ||
*[[شیخیه]] | * [[شیطان]] ([[کشته شدن شیطان]]) | ||
*[[شیطان]] ([[کشته شدن شیطان]]) | * [[شیصبانی]] ([[خروج شیصبانی]]) | ||
*[[شیصبانی]] ([[خروج شیصبانی]]) | * [[شیعه]] | ||
*[[شیعه]] | * [[صاحب الامر]] | ||
*[[صاحب الامر]] | * [[صاحب الدار]] | ||
*[[صاحب الدار]] | * [[صاحب الزمان]] | ||
*[[صاحب الزمان]] | * [[صاحب السیف]] | ||
*[[صاحب السیف]] | * [[صاحب الغیبه]] | ||
*[[صاحب الغیبه]] | * [[صاید بن صید]] ([[خروج دجال]]) | ||
*[[صاید بن صید]] ([[خروج دجال]]) | * [[صقیل]] ([[مادر امام مهدی]]) | ||
*[[صقیل]] ([[مادر امام مهدی]]) | * [[صیحه آسمانی]] ([[ندای آسمانی]]) | ||
*[[صیحه آسمانی]] ([[ندای آسمانی]]) | * [[طالقان]] | ||
*[[طالقان]] | * [[طرید]] | ||
*[[طرید]] | * [[طلوع خورشید از مغرب]] | ||
*[[طلوع خورشید از مغرب]] | * [[طویل العمر]] | ||
*[[طویل العمر]] | * [[طی الارض]] | ||
*[[طی الارض]] | * [[طیبه]] | ||
*[[طیبه]] | * [[ظهور]] | ||
*[[ظهور]] | * [[عاشورا]] | ||
*[[عاشورا]] | * [[عبرتایی]] ([[احمد بن هلال]]) | ||
*[[عبرتایی]] ([[احمد بن هلال]]) | * [[عثمان بن سعید عمری]] | ||
*[[عثمان بن سعید عمری]] | * [[عدد یاران امام مهدی]] ([[سیصد و سیزده]]) | ||
*[[عدد یاران امام مهدی]] ([[سیصد و سیزده]]) | * [[عدل و قسط حکومت جهانی]] | ||
*[[عدل و قسط حکومت جهانی]] | * [[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی]] | ||
*[[العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی]] | * [[عسکریه]] | ||
*[[عسکریه]] | * [[عصائب]] | ||
*[[عصائب]] | * [[عصر زندگی]] | ||
*[[عصر زندگی]] | * [[عقد الدرر فی اخبار المنتظر]] | ||
*[[عقد الدرر فی اخبار المنتظر]] | * [[علایم ظهور]] ([[نشانه های ظهور]]) | ||
*[[علایم ظهور]] ([[نشانه های ظهور]]) | * [[علائم قیامت اشراط الساعه]] | ||
*[[علائم قیامت اشراط الساعه]] | * [[علی بن محمد سمری]] | ||
*[[علی بن محمد سمری]] | * [[غار انطاکیه]] ([[انطاکیه]]) | ||
*[[غار انطاکیه]] ([[انطاکیه]]) | * [[غایب]] ([[امام غایب]]) | ||
*[[غایب]] ([[امام غایب]]) | * [[غریم]] | ||
*[[غریم]] | * [[غلام]] | ||
*[[غلام]] | * [[غیبت]] ([[پنهان شدن]]) | ||
*[[غیبت]] ([[پنهان شدن]]) | * [[الغیبه]] | ||
*[[الغیبه]] | * [[غیبت صغرا]] | ||
*[[غیبت صغرا]] | * [[غیبت کبرا]] | ||
*[[غیبت کبرا]] | * [[فترت]] | ||
*[[فترت]] | * [[فرید]] | ||
*[[فرید]] | * [[فرجام امام مهدی]] | ||
*[[فرجام امام مهدی]] | * [[فرجام شناسی]] ([[آینده پژوهی]]) | ||
*[[فرجام شناسی]] ([[آینده پژوهی]]) | * [[فضیلت انتظار فرج]] ([[انتظار فرج]]) | ||
*[[فضیلت انتظار فرج]] ([[انتظار فرج ]]) | * [[فضیلت منتظران]] ([[منتظر]]) | ||
*[[فضیلت منتظران]] ([[منتظر]]) | * [[فلسفه رجعت]] ([[رجعت]]) | ||
*[[فلسفه رجعت]] ([[رجعت]]) | * [[فلسفه غیبت صغرا]] ([[غیبت صغرا]]) | ||
*[[فلسفه غیبت صغرا]] ([[غیبت صغرا]]) | * [[فلسفه غیبت]] ([[غیبت امام مهدی]]) | ||
*[[فلسفه غیبت]] ([[غیبت امام مهدی]]) | * [[فواید امام غایب]] | ||
*[[فواید امام غایب]] | * [[فوتوریسم]] | ||
*[[فوتوریسم]] | * [[قائم]] | ||
*[[قائم]] | * [[قادیانیه]] | ||
*[[قادیانیه]] | * [[قتل نفس زَکیّه]] | ||
*[[قتل نفس زَکیّه]] | * [[قم]] | ||
*[[قم]] | * [[قیامت صغرا]] ([[رجعت]]) | ||
*[[قیامت صغرا]] ([[رجعت]]) | * [[قیام های پیش از ظهور]] | ||
*[[قیام های پیش از ظهور]] | * [[کتاب الغیبه للحجه]] | ||
*[[کتاب الغیبه للحجه]] | * [[کشته شدن شیطان]] | ||
*[[کشته شدن شیطان]] | * [[کمال الدین و تمام النعمه]] | ||
*[[کمال الدین و تمام النعمه]] | * [[کوفه]] | ||
*[[کوفه]] | * [[کنیه امام مهدی]] ([[ابوالقاسم]]) | ||
*[[کنیه امام مهدی]] ([[ابوالقاسم]]) | * [[کوه رَضْوی]] | ||
*[[کوه رَضْوی]] | * [[کیسانیه]] | ||
*[[کیسانیه]] | * [[لباس امام مهدی]] ([[پیراهن امام مهدی]]) | ||
*[[لباس امام مهدی]] ([[پیراهن امام مهدی]]) | * [[لوح حضرت زهرا]] | ||
*[[لوح حضرت زهرا]] | * [[مادر امام مهدی]] | ||
*[[مادر امام مهدی]] | * [[متامام مهدی]] ([[مدعیان مهدویت]]) | ||
*[[متامام مهدی]] ([[مدعیان مهدویت]]) | * [[مثلث برمودا]] ([[جزیره خضرا]]) | ||
*[[مثلث برمودا]] ([[جزیره خضرا]]) | * [[محدَّث]] | ||
*[[محدَّث]] | * [[محل بیعت امام مهدی]] ([[رکن و مقام]]) | ||
*[[محل بیعت امام مهدی]] ([[رکن و مقام]]) | * [[محل ظهور امام مهدی]] ([[مسجد الحرام]]) | ||
*[[محل ظهور امام مهدی]] ([[مسجد الحرام]]) | * [[محل قتل نفس زکیه رکن و مقام]] | ||
*[[محل قتل نفس زکیه رکن و مقام]] | * [[محمد]] | ||
*[[محمد]] | * [[محمد بن عثمان بن سعید عمری]] | ||
*[[محمد بن عثمان بن سعید عمری]] | * [[محمد بن علی بن هلال]] | ||
*[[محمد بن علی بن هلال]] | * [[محمد بن علی شلمغانی]] | ||
*[[محمد بن علی شلمغانی]] | * [[محمد بن نصیر نمیری]] | ||
*[[محمد بن نصیر نمیری]] | * [[محمدیه]] | ||
*[[محمدیه]] | * [[مدعیان بابیت]] | ||
*[[مدعیان بابیت]] | * [[مدعیان مهدویت]] | ||
*[[مدعیان مهدویت]] | * [[مرجع تقلید]] | ||
*[[مرجع تقلید]] | * [[مردان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]) | ||
*[[مردان آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]]) | * [[مرکز حکومت امام مهدی]] ([[مسجد کوفه]]) | ||
*[[مرکز حکومت امام مهدی]] ([[مسجد کوفه]]) | * [[مرگ جاهلی]] | ||
*[[مرگ جاهلی]] | * [[مرگ سرخ]] | ||
*[[مرگ سرخ]] | * [[مرگ سفید]] | ||
*[[مرگ سفید]] | * [[مستضعف]] | ||
*[[مستضعف]] | * [[مسجد جمکران]] | ||
*[[مسجد جمکران]] | * [[مسجد الحرام]] | ||
*[[مسجد الحرام]] | * [[مسجد سهله]] | ||
*[[مسجد سهله]] | * [[مسجد صاحب الزمان]] ([[مسجد جمکران]]) | ||
*[[مسجد صاحب الزمان]] ([[مسجد جمکران]]) | * [[مسجد کوفه]] | ||
*[[مسجد کوفه]] | * [[مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور]] ([[مسجد کوفه]]) | ||
*[[مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور]] ([[مسجد کوفه]]) | |||
* [[مضطر]] | * [[مضطر]] | ||
*[[معجم احادیث الامام الامام مهدی ]] | * [[معجم احادیث الامام الامام مهدی]] | ||
*[[معمرین]] | * [[معمرین]] | ||
*[[مغیریه]] | * [[مغیریه]] | ||
*[[مقتدای مسیح]] | * [[مقتدای مسیح]] | ||
*[[مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم]] | * [[مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم]] | ||
*[[ملاحم و فتن]] | * [[ملاحم و فتن]] | ||
*[[ملاقات با امام مهدی]] | * [[ملاقات با امام مهدی]] | ||
*[[ملیکه مادر امام مهدی]] | * [[ملیکه مادر امام مهدی]] | ||
*[[منتخب الاثر]] | * [[منتخب الاثر]] | ||
*[[منتظِر]] | * [[منتظِر]] | ||
*[[منتَظَر]] | * [[منتَظَر]] | ||
*[[منتقم]] | * [[منتقم]] | ||
*[[منصور]] | * [[منصور]] | ||
*[[موتور]] | * [[موتور]] | ||
*[[موسویه]] | * [[موسویه]] | ||
*[[موعود مسیحیت]] | * [[موعود مسیحیت]] | ||
*[[موعود یهود]] | * [[موعود یهود]] | ||
*[[امام مهدی]] | * [[امام مهدی]] | ||
*[[امام مهدی سودانی]] | * [[امام مهدی سودانی]] | ||
*[[امام مهدی موعود]] | * [[امام مهدی موعود]] | ||
*[[مهدویت]] | * [[مهدویت]] | ||
*[[ممهدون]] ([[زمینه سازان ظهور]]) | * [[ممهدون]] ([[زمینه سازان ظهور]]) | ||
*[[مهدویت پژوهی]] ([[آینده پژوهی]]) | * [[مهدویت پژوهی]] ([[آینده پژوهی]]) | ||
*[[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی]] | * [[امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی]] | ||
*[[امام مهدیه]] | * [[امام مهدیه]] | ||
*[[میراث دار پیامبران]] | * [[میراث دار پیامبران]] | ||
*[[ناحیه مقدسه]] | * [[ناحیه مقدسه]] | ||
*[[نام های حضرت محمد]] ([[احمد]]) | * [[نام های حضرت محمد]] ([[احمد]]) | ||
*[[ناووسیه]] | * [[ناووسیه]] | ||
*[[نجبا]] | * [[نجبا]] | ||
*[[ندای آسمانی]] | * [[ندای آسمانی]] | ||
*[[نرگس]] ([[مادر امام مهدی]]) | * [[نرگس]] ([[مادر امام مهدی]]) | ||
*[[نزول عیسی]] | * [[نزول عیسی]] | ||
*[[نشانه های آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]] | * [[نشانه های آخرالزمان]] ([[آخرالزمان]] | ||
*[[نشانه های ظهور]] | * [[نشانه های ظهور]] | ||
*[[نفس زکیه]] | * [[نفس زکیه]] | ||
*[[نماز امام زمان]] | * [[نماز امام زمان]] | ||
*[[نواب خاص]] | * [[نواب خاص]] | ||
*[[نیابت خاص]] | * [[نیابت خاص]] | ||
*[[نیابت عام]] | * [[نیابت عام]] | ||
*[[نیمه شعبان]] | * [[نیمه شعبان]] | ||
*[[وقاتون]] ([[وقت ظهور]]) | * [[وقاتون]] ([[وقت ظهور]]) | ||
*[[وقت ظهور]] | * [[وقت ظهور]] | ||
*[[وقت معلوم]] | * [[وقت معلوم]] | ||
*[[وکلای امام مهدی]] | * [[وکلای امام مهدی]] | ||
*[[ولادت امام مهدی]] | * [[ولادت امام مهدی]] | ||
*[[ولایت فقیه]] | * [[ولایت فقیه]] | ||
*[[ولی فقیه]] | * [[ولی فقیه]] | ||
*[[همسر و فرزند امام مهدی]] | * [[همسر و فرزند امام مهدی]] | ||
*[[هیبت امام مهدی]] | * [[هیبت امام مهدی]] | ||
*[[یأجوج و مأجوج]] | * [[یأجوج و مأجوج]] | ||
*[[یاران امام مهدی]] | * [[یاران امام مهدی]] | ||
*[[یالثارات الحسین]] | * [[یالثارات الحسین]] | ||
{{پایان | {{پایان مدخل وابسته}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{منابع}} | |||
* [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگنامه مهدویت''']]. | * [[پرونده:134491.jpg|22px]] [[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]، [[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|'''فرهنگنامه مهدویت''']]. | ||
{{پایان منابع}} | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{ | {{پانویس}} | ||
[[رده:امام مهدی]] | [[رده:امام مهدی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۰:۰۲
مقدمه
- یکی از موارد اختلاف بین شیعه و سنّی در موضوع مهدویت، اختلاف در پدر حضرت مهدی است. شیعه، با استناد به دلیلهای فراوان ثابت کرده پدر حضرت مهدی (ع)، امام حسن عسکری (ع) است؛ در حالی که بیشتر اهل سنت، با بیان برخی روایات در این زمینه، بر این باورند که نام پدر مهدی عبد اللّه، همنام پدر پیامبر (ص) است.
- دانشمندان شیعه، با حفظ امانت کامل، برخی از این احادیث را - هر چند صحیح نمیدانستهاند- بدون کم و کاست از کتابهای اهل سنت نقل کردهاند؛ اما هرگز در این موضوع تردید به خود راه ندادهاند. برخی از احادیثی که اهل سنت با استناد به آنها، چنین دیدگاهی را انتخاب کردهاند، بدین قرار است: ابن ابی شیبه، طبرانی و حاکم، از عاصم بن ابی النجود، از زرّ بن حبیش از عبد اللّه بن مسعود روایت کردهاند که پیامبر (ص) فرمود: "دنیا از میان نمیرود، مگر اینکه خداوند سبحانه و تعالی مردی را برمیانگیزاند که نام او هم نام من و نام پدرش نام پدر من است"[۱][۲]. ابو عمرو دانی و خطیب بغدادی، از عاصم بن ابی النجود از زرّ بن حبیش، از عبد اللّه بن مسعود نقل کردهاند که پیامبر (ص) فرمود: "قیامت برپا نمیشود؛ مگر آنکه مردی از خاندان من بر همه مردم پادشاهی کند، نام او نام من و نام پدرش، نام پدر من است"[۳]. نعیم بن حماد، خطیب و ابن حجر، همگی از عاصم، از زرّ بن حبیش از ابن مسعود روایت کردهاند که رسول اکرم (ص) فرمود: "مهدی نامش همنام من و نام پدرش نام پدر من است". نعیم بن حماد به سند خودش از ابو الطفیل آورده است که رسول خدا (ص) فرمود: " مهدی نامش نام من و نام پدرش، نام پدر من است"[۴]. هیچیک از این احادیث، نمیتواند دلیلی محکم، بر ادعای کسانی باشد که نام پدر مهدی (ع) را "عبد اللّه" دانستهاند. سند حدیث چهارم به اتفاق همه محدثان ضعیف است؛ زیرا یکی از راویان آن رشدین بن سعد است؛ یعنی همان "رشدین بن ابی رشدین" است که همه بزرگان اهل سنت در علم رجال بر ضعف او اتفاق دارند[۵]. بدین ترتیب و بدون شک در چنین امر مهمّی، نمیتوان سخن اینگونه افراد را پذیرفت. سه حدیث نخستین، نیز نمیتوانند حجّت و دلیل باشند؛ چون عبارت "نام پدرش نام پدر من است" را بزرگان و حافظان حدیث نقل نکردهاند و فقط جمله "نام او، نام من است" را همگان، بدون اضافهای دیگر آوردهاند.
- برخی از پژوهشگران اهل سنت که روایتکنندگان از عاصم بن ابی النجود را بررسی کردهاند، به این مطلب تصریح کرده و گفتهاند: "این اضافه در اصل حدیث نیست".
- از طرف دیگر، هر سه حدیث، فقط به ابن مسعود، ختم میشود و حال آن که در مسند احمد در چند مورد، همین حدیث از ابن مسعود نقل شده که با جمله "نام او، نام من است"، پایان یافته است[۶].
- ترمذی میگوید: "حدیث از علی (ع)، ابو سعید خدری، ام سلمه و ابو هریره، فقط با لفظ "نام او، نام من است" روایت شده است." آنگاه- بعد از نقل حدیث ابن مسعود با این لفظ - میافزاید: " در این باب، از علی (ع)، ابو سعید، ام سلمه و ابو هریره روایت شده و این حدیث نیکو و صحیح است"[۷].
- طبرانی در المعجم الکبیر آن را از ابن مسعود، از چند طریق فقط با لفظ "نام او نام من است" در حدیثهای ۱۰۲۱۴ به بعد، نقل کرده است.
- حاکم نیز در مستدرک، حدیث را از ابن مسعود فقط با جمله "نام او نام من است"، نقل کرده و گفته است: "این حدیث با شرط شیخین صحیح است و آنان آن را نقل نکردهاند" [۸].
- بغوی در مصابیح السنة حدیث را - بدون اضافه- نقل کرده و گوید: حدیث نیکو است[۹]. مقدسی شافعی تصریح میکند: این افزوده را بزرگان حدیث روایت نکردهاند. پس از نقل حدیث - بدون آن اضافه- مینویسد: "گروهی از بزرگان حدیث، در کتابهای خود به همینگونه آورده اند؛ مانند: ابو عیسی ترمذی در جامع، ابی داود در سنن و حافظ ابو بکر بیهقی و شیخ ابو عمرو دانی" [۱۰]
- سپس حدیثهای دیگری در تأیید درستی نقل خود از بزرگانی چند - مانند طبری، احمد بن حنبل، ترمذی، ابو داود، حافظ ابو داود و بیهقی - به نقل از عبد اللّه بن مسعود، عبد اللّه بن عمر و حذیفه میآورد[۱۱].
- همانگونه که اشاره شد، ترمذی این حدیث را از حضرت علی (ع)، ابو سعید خدری، ام سلمه و ابو هریره فقط با جمله "نام او، نام من است"، روایت کرده است. اگر جمله "و نام پدرش، نام پدر من است" در متن اصلی روایت ابن مسعود میبود، قابل تصور نیست که همه این شخصیتهای یاد شده، به اتفاق آن را حذف کرده باشند؛ هرچند آنان از عاصم بن ابی النجود هم روایت کرده باشند.
- اما اینکه این افزوده چگونه به روایتها راه یافته، احتمالاتی قابل طرح است:
- از سوی پیروان حسنیها به منظور اثبات مهدویت محمد بن عبد اللّه بن حسن مثنا، اضافه شده است.
- از سوی طرفداران بنی عباس، برای تأیید مهدویت محمد بن عبد اللّه منصور عباسی، به حدیث ابن مسعود افزوده شده است. این احتمال، زمانی به واقعیت نزدیک میشود که بدانیم محمد بن عبد اللّه بن حسن مثنا، لکنت زبان داشت؛. از این رو پیروانش دروغ دیگری به روایت ابو هریره افزوده و چنین نقل کردهاند: "به درستی که مهدی نامش محمد بن عبد اللّه است و در زبانش کندی وجود دارد"[۱۲].
- بر این اساس هر سه حدیث نخستین، با نقل حافظان حدیث از عاصم مخالفت دارد. از اینرو حافظ ابو نعیم اصفهانی در مناقب المهدی این حدیث را با ۳۳ سلسله راویان مختلف تا عاصم، نقل کرده است. در این نقلها حتی یکی از آنها عبارت "و نام پدرش نام پدر من است" را ندارد و با عبارت "نام او نام من است" پایان یافته است.
- گنجی شافعی متن اصفهانی را نقل و اضافه میکند: "این حدیث را غیر از عاصم، دیگرانی هم مانند عمرو بن حره، از زرّ نقل کردهاند و همگی با "نام او نام من است"، آن را به پایان بردهاند؛ جز روایتی که عبارت "و نام پدرش نام پدر من است" را دارد. کوتاه سخن اینکه چنین اضافهای پذیرفتنی نیست؛ به خصوص که احمد بن حنبل با دقتی که در ضبط حدیث دارد، این حدیث را چند بار در مسندش با جمله "و نامش نام من است" نقل کرده است"[۱۳].
- از بحثهای گذشته روشن میشود که تبار امام مهدی (ع)، به امام حسین (ع) میرسد و دیگر احادیثی که خلاف این را میرسانند، ضعیف و بیاعتبار بوده، هیچ قرینهای بر صحت آنها در دست نیست. با توجه به نتیجه بحثهای گذشته نیز به دست میآید: نقل متواتر نزد مسلمانان نیز همین نتیجه را تأیید میکند[۱۴][۱۵].
پرسش مستقیم
پرسشهای وابسته
- دیدگاه اهل سنت درباره مهدویت چیست؟ (پرسش)
- دیدگاه شیعه درباره مهدویت چیست؟ (پرسش)
- آیا شیعه مهدویت را نظریهای مرکب از وجود امام دوازدهم و مهدی موعود بودن او میداند؟ (پرسش)
- آیا اعتقاد به مهدویت اختصاص به شیعه دارد؟ (پرسش)
- آیا عقیده مهدویت مورد اجماع مسلمین است؟ (پرسش)
- آیا مذاهب اسلامی بر اصل ظهور امام مهدی اتفاق نظر دارند؟ (پرسش)
- آیا مذاهب اسلامی بر وجوب اعتقاد به ظهور مهدی اتفاق نظر دارند؟ (پرسش)
- شیعه و اهل سنت در چه موضوعاتی از مهدویت دیدگاههای مشترکی دارند؟ (پرسش)
- دیدگاه مذاهب اسلامی راجع به توسعه حکومت امام مهدی چیست؟ (پرسش)
- دیدگاه مذاهب اسلامی درباره لقب منجی چیست؟ (پرسش)
- دیدگاه فریقین درباره مسأله مهدویت چیست؟ (پرسش)
- آیا اعتقاد به آمدن منجی در آینده مخصوص مسلمانان و به ویژه شیعیان است؟ (پرسش)
- آیا سنیها نیز به آمدن امام مهدی اعتقاد دارند؟ (پرسش)
- آیا نامی از امام مهدی در صحاح سته آمده است؟ (پرسش)
- دیدگاه مذاهب اسلامی درباره حکومت عدلگستر امام مهدی چیست؟ (پرسش)
- مهدویت از دیدگاه اهل سنت با مهدویت از دیدگاه شیعه چه فرقی دارد؟ (پرسش)
- اسماعیلیان چه کسانی هستند و در مورد مهدویت چه نظری دارند؟ (پرسش)
- اهل تسنن درباره مهدی چه دیدگاهی دارند و مهدویت در بین آنان از چه جایگاهی برخوردار است؟ (پرسش)
- مهدی در نظر اهل تسنن چه ویژگیهایی دارد و مهدی از نسل کیست؟ (پرسش)
- اهل تسنن درباره نزول حضرت عیسی چه نظری دارند؟ آیا این که برخی از آنان مهدی را همان عیسی میدانند صحیح است؟ (پرسش)
- آیا در مذاهب دیگر نامی از امام مهدی برده شده است؟ (پرسش)
- فرقهها و مذاهب بزرگ اسلامی در موضوع مهدویت چه نقاط مشترکی دارند؟ (پرسش)
- فرقهها و مذاهب بزرگ اسلامی در موضوع مهدویت در چه مواردی اختلاف دارند؟ (پرسش)
- در اسلام منجی موعود چه کسی معرفی شده است؟ (پرسش)
جستارهای وابسته
- آخر الزمان
- آدینه (جمعه)
- آستانه عسکریین
- آستانه قیامت
- آفتاب پشت ابر (خورشید پشت ابر)
- آینده پژوهی
- آیین جدید دین در عصر ظهور
- اَبدال
- ابوالادیان
- ابوصالح
- ابوالقاسم (امام مهدی)
- اثناعشریه
- احمد (امام مهدی)
- احمد بن اسحاق قمی
- احمد بن هلال کرخی
- احمدیه (قادیانیه)
- اخیار
- ادله رجعت
- اسماعیلیه
- أشراط الساعه
- اصحاب قائم (یاران امام مهدی)(ع)
- اصحاب کهف
- اقامتگاه امام مهدی در عصر ظهور (مسجد سهله)
- القاب امام مهدی (ع)
- امامت امام مهدی (ع)
- امامت و مهدویت
- امام حسن عسکری
- امام زمان (صاحب الزمان)
- امام شناسی (مرگ جاهلی)
- امام مهدی از ولادت تا ظهور
- امامیه
- امدادهای غیبی
- امکان رجعت رجعت
- امنیت حکومت جهانی
- انتظار فرج
- انتقام
- انجمن حجتیه
- انطاکیه
- اوتاد
- اهل سنت و امام مهدی موعود
- اهل سنّت و ولادت امام مهدی (ع)
- اهل کتاب در عصر ظهور
- ایام الله
- ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم
- باب (علی محمد شیرازی)
- بابیه باب
- باران های پیاپی
- باقریه
- البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان
- بعثت امام مهدی
- بلالی محمد بن علی بن بلال
- بلالیه
- بهائیت
- البیان فی اخبار صاحب الزمان
- بیت الحمد
- بیت المقدس
- بیدا خسف به بیدا
- بیعت امام مهدی
- بیعت نامه امام مهدی
- البیعه لله
- پایان تاریخ آخرالزمان
- پدر امام مهدی امام حسن عسکری
- پدر امام مهدی و اهل سنّت
- پرچم امام مهدی
- پرچم های سیاه
- پیراهن امام مهدی
- تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم
- تاریخ عصر غیبت
- تاریخ غیبت کبرا
- تشرف ملاقات با امام مهدی
- تکذیب وقت گزاران وقت ظهور
- تَناثُرُ النُّجُوم
- توقیع
- جبرئیل
- جده
- جزیره خضرا
- جزیره خضرا در ترازوی نقد
- جعفر کذاب
- جمعه
- جنگ افزارهای امام مهدی سلاح امام مهدی
- حجت
- حجر الاسود
- حدیث غدیر
- حدیث لوح حضرت زهرا لوح حضرت زهرا
- حدیث معراج
- حِرْز امام مهدی
- حرمت نام بردن امام مهدی
- حسن شریعی
- حسین بن روح نوبختی
- حسین بن منصور حلاج
- حکومت جهانی
- حکومت صالحان
- حکومت مستضعفان
- حکیمه خاتون
- حیرت
- خاتم الاوصیاء
- خراسانی (خروج خراسانی)
- خردسال ترین پیشوای معصوم (امامت امام مهدی)
- خروج خراسانی
- خروج دابة الاَرض
- خروج دجال
- خروج سفیانی
- خروج سید حسنی
- خروج شعیب بن صالح
- خروج شیصبانی
- خروج عوف سلمی
- خروج امام مهدی (قیام امام مهدی)
- خروج یأجوج (یأجوج و مأجوج)
- خروج یمانی
- خسف به بیداء
- خسوف و کسوف غیرعادی
- خضر
- خلافت موعود
- خورشید پشت ابر
- خطبه قیام
- خورشید مغرب
- خیمه
- دابه الارض (خروج دابه الارض)
- دادگستر جهان
- دانشمندان عامه و امام مهدی موعود
- دجال خروج دجال
- در انتظار ققنوس
- در فجر ساحل
- دست بر سر گذاشتن
- دعای افتتاح
- دعای عهد
- دعای ندبه
- دعای سمات
- دوازده امامی (اثناعشریه)
- دولت کریمه (حکومت جهانی)
- دین در آخرالزمان آخرالزمان
- دین عصر ظهور
- ذی طوی
- رایات سود (پرچم های سیاه)
- رحلت امام مهدی (فرجام امام مهدی)
- رجعت
- رجعت کنندگان
- رکن و مقام
- رؤیت امام مهدی (ملاقات امام مهدی)
- زبور داود
- زمینه سازان ظهور
- زنان آخرالزمان (آخرالزمان)
- زنان و قیام امام مهدی (یاران امام مهدی)
- زندگی آخرالزمان (آخرالزمان)
- زیارت آل یس
- زیارت ناحیه مقدسه
- زیارت رجبیه
- زیدیه
- سازمان وکالت
- سامرا
- سرداب سامرا
- سلاح امام مهدی
- سفیانی (خروج سفیانی)
- سید حسنی (خروج سید حسنی)
- سیره حکومتی امام مهدی
- سیصد و سیزده
- شاهدان ولادت امام مهدی
- شرایط ظهور
- شرید
- شریعیه
- شعبان
- شعیب بن صالح (خروج شعیب)
- شلمغانیه
- شمائل امام مهدی
- شمشیر سلاح امام مهدی
- شهادت امام مهدی (فرجام امام مهدی)
- شیخیه
- شیطان (کشته شدن شیطان)
- شیصبانی (خروج شیصبانی)
- شیعه
- صاحب الامر
- صاحب الدار
- صاحب الزمان
- صاحب السیف
- صاحب الغیبه
- صاید بن صید (خروج دجال)
- صقیل (مادر امام مهدی)
- صیحه آسمانی (ندای آسمانی)
- طالقان
- طرید
- طلوع خورشید از مغرب
- طویل العمر
- طی الارض
- طیبه
- ظهور
- عاشورا
- عبرتایی (احمد بن هلال)
- عثمان بن سعید عمری
- عدد یاران امام مهدی (سیصد و سیزده)
- عدل و قسط حکومت جهانی
- العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی
- عسکریه
- عصائب
- عصر زندگی
- عقد الدرر فی اخبار المنتظر
- علایم ظهور (نشانه های ظهور)
- علائم قیامت اشراط الساعه
- علی بن محمد سمری
- غار انطاکیه (انطاکیه)
- غایب (امام غایب)
- غریم
- غلام
- غیبت (پنهان شدن)
- الغیبه
- غیبت صغرا
- غیبت کبرا
- فترت
- فرید
- فرجام امام مهدی
- فرجام شناسی (آینده پژوهی)
- فضیلت انتظار فرج (انتظار فرج)
- فضیلت منتظران (منتظر)
- فلسفه رجعت (رجعت)
- فلسفه غیبت صغرا (غیبت صغرا)
- فلسفه غیبت (غیبت امام مهدی)
- فواید امام غایب
- فوتوریسم
- قائم
- قادیانیه
- قتل نفس زَکیّه
- قم
- قیامت صغرا (رجعت)
- قیام های پیش از ظهور
- کتاب الغیبه للحجه
- کشته شدن شیطان
- کمال الدین و تمام النعمه
- کوفه
- کنیه امام مهدی (ابوالقاسم)
- کوه رَضْوی
- کیسانیه
- لباس امام مهدی (پیراهن امام مهدی)
- لوح حضرت زهرا
- مادر امام مهدی
- متامام مهدی (مدعیان مهدویت)
- مثلث برمودا (جزیره خضرا)
- محدَّث
- محل بیعت امام مهدی (رکن و مقام)
- محل ظهور امام مهدی (مسجد الحرام)
- محل قتل نفس زکیه رکن و مقام
- محمد
- محمد بن عثمان بن سعید عمری
- محمد بن علی بن هلال
- محمد بن علی شلمغانی
- محمد بن نصیر نمیری
- محمدیه
- مدعیان بابیت
- مدعیان مهدویت
- مرجع تقلید
- مردان آخرالزمان (آخرالزمان)
- مرکز حکومت امام مهدی (مسجد کوفه)
- مرگ جاهلی
- مرگ سرخ
- مرگ سفید
- مستضعف
- مسجد جمکران
- مسجد الحرام
- مسجد سهله
- مسجد صاحب الزمان (مسجد جمکران)
- مسجد کوفه
- مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور (مسجد کوفه)
- مضطر
- معجم احادیث الامام الامام مهدی
- معمرین
- مغیریه
- مقتدای مسیح
- مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم
- ملاحم و فتن
- ملاقات با امام مهدی
- ملیکه مادر امام مهدی
- منتخب الاثر
- منتظِر
- منتَظَر
- منتقم
- منصور
- موتور
- موسویه
- موعود مسیحیت
- موعود یهود
- امام مهدی
- امام مهدی سودانی
- امام مهدی موعود
- مهدویت
- ممهدون (زمینه سازان ظهور)
- مهدویت پژوهی (آینده پژوهی)
- امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی
- امام مهدیه
- میراث دار پیامبران
- ناحیه مقدسه
- نام های حضرت محمد (احمد)
- ناووسیه
- نجبا
- ندای آسمانی
- نرگس (مادر امام مهدی)
- نزول عیسی
- نشانه های آخرالزمان (آخرالزمان
- نشانه های ظهور
- نفس زکیه
- نماز امام زمان
- نواب خاص
- نیابت خاص
- نیابت عام
- نیمه شعبان
- وقاتون (وقت ظهور)
- وقت ظهور
- وقت معلوم
- وکلای امام مهدی
- ولادت امام مهدی
- ولایت فقیه
- ولی فقیه
- همسر و فرزند امام مهدی
- هیبت امام مهدی
- یأجوج و مأجوج
- یاران امام مهدی
- یالثارات الحسین
منابع
پانویس
- ↑ " لَا تَذْهَبُ الدُّنْيَا حَتَّى يَبْعَثَ اللَّهُ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي وَ اسْمُ أَبِيهِ اسْمَ أَبِي"
- ↑ ابن ابی شیبه، المصنف، ج ۱۵، ص ۱۹۸، ح ۱۹۴۹۳؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج ۱۰، ص ۱۶۳، ح ۱۰۲۱۳ و ص ۱۶۶، ح ۱۰۲۲۲؛ مستدرک حاکم، ج ۴، ص ۴۴۲؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج ۳، ص ۲۶۱
- ↑ ابو عمرو دانی، سنن، ص ۹۴ و ۹۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج ۱، ص ۳۷۰
- ↑ ابو عمرو دانی، سنن، ص ۹۴ و ۹۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج ۱، ص ۳۷۰
- ↑ ر. ک: المزی، تهذیب الکمال، ج ۹، ص ۱۹۱؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج ۳، ص ۲۴۰
- ↑ احمد بن حنبل، مسند، ج ۱، ص ۳۷۶ و ۳۷۷ و ۴۳۰ و ۴۴۸
- ↑ سنن ترمذی، ج ۴، ص ۵۰۵، ح ۲۲۳۰
- ↑ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج ۴، ص ۴۴۲
- ↑ مصابیح السنة، ص ۴۹۲، ح ۴۲۱۰
- ↑ مقدسی شافعی، عقد الدرر، باب ۲، ص ۵۱
- ↑ مقدسی شافعی، عقد الدرر، باب ۲، ص ۵۱- ۵۶
- ↑ ر. ک: ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص ۱۶۳ و ۱۶۴
- ↑ کنجی شافعی، البیان فی اخبار صاحب الزمان عجّل اللّه تعالی فرجه الشریف، ص ۴۸۲
- ↑ سید ثامر هاشم العمیدی، مهدی منتظر در اندیشه اسلامی، ص ۹۲- ۱۰۷(با تصرف)
- ↑ سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۱۳۱ - ۱۳۵.