حکمت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جز (جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == ==' به '==')
خط ۵۶: خط ۵۶:
#ذکر حکمت در [[سیاق]] [[فضل]] خدایی که [[واسع]] و علیم است: {{متن قرآن|وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ يُؤْتِي الْحِكْمَةَ}}؛  
#ذکر حکمت در [[سیاق]] [[فضل]] خدایی که [[واسع]] و علیم است: {{متن قرآن|وَاللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَفَضْلًا وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ يُؤْتِي الْحِكْمَةَ}}؛  
#اشاره به اینکه خدا حکمت را به هرکس بخواهد می‌دهد، که [[بندگان]] ویژه [[الهی]] مراد است، بنابراین هر کسی نمی‌تواند به آن برسد مگر با [[عنایت خدا]]؛
#اشاره به اینکه خدا حکمت را به هرکس بخواهد می‌دهد، که [[بندگان]] ویژه [[الهی]] مراد است، بنابراین هر کسی نمی‌تواند به آن برسد مگر با [[عنایت خدا]]؛
#[[حصر]] پایان آیه که براساس آن، تنها انسان‌های متذکری به حکمت دست می‌یابند که دارای [[عقل]] خالی از شوائب اوهام و مادیات هستند؛
# [[حصر]] پایان آیه که براساس آن، تنها انسان‌های متذکری به حکمت دست می‌یابند که دارای [[عقل]] خالی از شوائب اوهام و مادیات هستند؛
#اطلاق خیر کثیر بر حکمت<ref> مواهب الرحمن، ج ۴، ص ۳۲۷ - ۳۲۸.</ref>.
#اطلاق خیر کثیر بر حکمت<ref> مواهب الرحمن، ج ۴، ص ۳۲۷ - ۳۲۸.</ref>.


خط ۱۱۸: خط ۱۱۸:


===تفسیر کشاف===
===تفسیر کشاف===
#[[ابوالقاسم جارالله محمود بن عمر زمخشری خوارزمی]]، در [[تفسیر کشاف]]، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ}}، فرموده: "{{متن قرآن|يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ}}: می‌خواند بر آنان و می‌رساند به آنان آنچه را که به او [[وحی]] می‌شود از [[دلایل]] وحدانیتت و [[صدق]] [[پیامبران]] تو، {{متن قرآن|وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ}}: قرآن را، {{متن قرآن|وَالْحِكْمَةَ}}: [[شریعت]] و [[بیان احکام]] را، {{متن قرآن|وَيُزَكِّيهِمْ}}: و آنان را از [[شرک]] و سایر [[پلیدی‌ها]] [[پاک]] می‌کند"<ref>کشاف، ج۱، ص۳۱۲.</ref>.
# [[ابوالقاسم جارالله محمود بن عمر زمخشری خوارزمی]]، در [[تفسیر کشاف]]، فی قوله تعالی: {{متن قرآن|يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ}}، فرموده: "{{متن قرآن|يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِكَ}}: می‌خواند بر آنان و می‌رساند به آنان آنچه را که به او [[وحی]] می‌شود از [[دلایل]] وحدانیتت و [[صدق]] [[پیامبران]] تو، {{متن قرآن|وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ}}: قرآن را، {{متن قرآن|وَالْحِكْمَةَ}}: [[شریعت]] و [[بیان احکام]] را، {{متن قرآن|وَيُزَكِّيهِمْ}}: و آنان را از [[شرک]] و سایر [[پلیدی‌ها]] [[پاک]] می‌کند"<ref>کشاف، ج۱، ص۳۱۲.</ref>.
#نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}، فرموده: "{{متن قرآن|فَقَدْ آتَيْنَا}}، برای آنان [[الزام]] است به آنچه شناختند از اعطای [[خدا]] کتاب و حکمت را. {{متن قرآن|آلَ إِبْرَاهِيمَ}}: آن کسانی که پیشینیان [[محمد]]{{صل}} هستند"<ref>کشاف، ج۱، ص۵۳۴.</ref>.
#نیز فی قوله تعالی: {{متن قرآن|فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}، فرموده: "{{متن قرآن|فَقَدْ آتَيْنَا}}، برای آنان [[الزام]] است به آنچه شناختند از اعطای [[خدا]] کتاب و حکمت را. {{متن قرآن|آلَ إِبْرَاهِيمَ}}: آن کسانی که پیشینیان [[محمد]]{{صل}} هستند"<ref>کشاف، ج۱، ص۵۳۴.</ref>.
#همین‌طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}، فرموده: "{{متن قرآن|وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}، مخصوص به ذکر شده‌اند از آن چیزهایی که کتاب و حکمت شامل آن می‌شده‌اند؛ زیرا مراد از آن دو، جنس کتاب و حکمت است و گفته‌اند: کتاب، خط بوده و حکمت، [[کلام]] حکیمانه صواب است"<ref>کشاف، ج۱، ص۶۵۳.</ref>
#همین‌طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}، فرموده: "{{متن قرآن|وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ}}، مخصوص به ذکر شده‌اند از آن چیزهایی که کتاب و حکمت شامل آن می‌شده‌اند؛ زیرا مراد از آن دو، جنس کتاب و حکمت است و گفته‌اند: کتاب، خط بوده و حکمت، [[کلام]] حکیمانه صواب است"<ref>کشاف، ج۱، ص۶۵۳.</ref>
خط ۱۷۵: خط ۱۷۵:


==حکمت در [[تفاسیر]] [[روایی]]==
==حکمت در [[تفاسیر]] [[روایی]]==
#[[علامه]] شیخ [[عبد علی بن‌جمعه عروسی]] در [[تفسیر نورالثقلین]]، و [[سید هاشم بحرانی]] که در [[تفسیر برهان]]، و علامه [[شیخ جلال‌الدین سیوطی]] در [[تفسیر]] الدرالمنثور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ربنا و آبعث فیهم رسولا منهم}}<ref>بقره /۱۲۹.</ref>، روایاتی را [[نقل]] نموده‌اند، از جمله:
# [[علامه]] شیخ [[عبد علی بن‌جمعه عروسی]] در [[تفسیر نورالثقلین]]، و [[سید هاشم بحرانی]] که در [[تفسیر برهان]]، و علامه [[شیخ جلال‌الدین سیوطی]] در [[تفسیر]] الدرالمنثور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ربنا و آبعث فیهم رسولا منهم}}<ref>بقره /۱۲۹.</ref>، روایاتی را [[نقل]] نموده‌اند، از جمله:
##در تفسیر [[علی ابن ابراهیم]] فی قوله: {{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ}}، گفته شده: البته، مقصود از آن، فرزند [[اسماعیل]]{{ع}} است، و به همین جهت، [[پیامبر خدا]]{{صل}} فرموده: {{متن حدیث|أَنَا دَعْوَةُ أَبِي‏ إِبْرَاهِيمَ{{ع}}}}<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۱۳۰، ح۳۸۱.</ref>.
##در تفسیر [[علی ابن ابراهیم]] فی قوله: {{متن قرآن|رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ}}، گفته شده: البته، مقصود از آن، فرزند [[اسماعیل]]{{ع}} است، و به همین جهت، [[پیامبر خدا]]{{صل}} فرموده: {{متن حدیث|أَنَا دَعْوَةُ أَبِي‏ إِبْرَاهِيمَ{{ع}}}}<ref>نورالثقلین، ج۱، ص۱۳۰، ح۳۸۱.</ref>.
## [[عبد بن حمید]] و ابن‌جریر از [[قتاده]] درباره قوله: {{متن قرآن|وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}، [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{متن قرآن|الْحِكْمَةَ}} {{عربی|السنة}}. گفت: {{عربی|ففعل ذلک بهم، فبعث فیهم رسولا منهم؛ یعرفون اسمه و نسبه؛ یخرجهم من الظلمات الی النور، و یهدیهم إلی صراط مستقیم}}<ref>الدرالمنثور، ج۱، ص۱۳۹.</ref>.
## [[عبد بن حمید]] و ابن‌جریر از [[قتاده]] درباره قوله: {{متن قرآن|وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ}}، [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{متن قرآن|الْحِكْمَةَ}} {{عربی|السنة}}. گفت: {{عربی|ففعل ذلک بهم، فبعث فیهم رسولا منهم؛ یعرفون اسمه و نسبه؛ یخرجهم من الظلمات الی النور، و یهدیهم إلی صراط مستقیم}}<ref>الدرالمنثور، ج۱، ص۱۳۹.</ref>.
خط ۱۸۷: خط ۱۸۷:
##ابن‌جریر و [[ابن ابی‌حاتم]]، از طریق عوفی، از [[ابن‌عباس]] [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{عربی|قال اهل الکتاب: زعم محمد انه اوتی ما اوتی فی تواضع، و له تسع نسوة و لیس همه الا النکاح، فای ملک افضل من هذا؟ فانزل اللّه هذا الایة}}: {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ... مُلْكًا عَظِيمًا}}؛ یعنی [[ملک]] [[سلیمان]]؛ یعنی [[اهل کتاب]] گفتند: [[محمد]] را [[گمان]] بر این است که همه آنچه در [[تواضع]] داده شده، به او داده شده، و این در حالی است که برای او نُه [[زن]] است و هَمِّ او چیزی جز [[نکاح]] نیست، و چه پادشاهی‌ای [[برتر]] از این؟ پس [[خدا]] این [[آیه]] را نازل فرمود: {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ... مُلْكًا عَظِيمًا}}؛ یعنی [[ملک]] [[سلیمان]]<ref>الدرالمنثور، ج۲، ص۱۷۳.</ref>.
##ابن‌جریر و [[ابن ابی‌حاتم]]، از طریق عوفی، از [[ابن‌عباس]] [[اخراج]] نمودند که او گفت: {{عربی|قال اهل الکتاب: زعم محمد انه اوتی ما اوتی فی تواضع، و له تسع نسوة و لیس همه الا النکاح، فای ملک افضل من هذا؟ فانزل اللّه هذا الایة}}: {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ... مُلْكًا عَظِيمًا}}؛ یعنی [[ملک]] [[سلیمان]]؛ یعنی [[اهل کتاب]] گفتند: [[محمد]] را [[گمان]] بر این است که همه آنچه در [[تواضع]] داده شده، به او داده شده، و این در حالی است که برای او نُه [[زن]] است و هَمِّ او چیزی جز [[نکاح]] نیست، و چه پادشاهی‌ای [[برتر]] از این؟ پس [[خدا]] این [[آیه]] را نازل فرمود: {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ... مُلْكًا عَظِيمًا}}؛ یعنی [[ملک]] [[سلیمان]]<ref>الدرالمنثور، ج۲، ص۱۷۳.</ref>.
#همین‌طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ}}، روایاتی را [[نقل]] نموده‌اند، از جمله:
#همین‌طور فی قوله تعالی: {{متن قرآن|ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ}}، روایاتی را [[نقل]] نموده‌اند، از جمله:
##[[علی بن ابراهیم]] فرموده: {{متن قرآن|مِنَ الْحِكْمَةِ}}؛ یعنی [[قرآن]] و آنچه از اخبارکه در آن است<ref>برهان، ص۶۰۶.</ref>.
## [[علی بن ابراهیم]] فرموده: {{متن قرآن|مِنَ الْحِكْمَةِ}}؛ یعنی [[قرآن]] و آنچه از اخبارکه در آن است<ref>برهان، ص۶۰۶.</ref>.
##ابن‌جریر، از [[ابن‌عباس]] را [[اخراج]] نمود که او گفت: {{عربی|ان التوراة فی خمس عشرة آیة من بنی اسرائیل}}، پس از آن {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ}}، را [[تلاوت]] نمود<ref>الدرالمنثور، ج۴، ص۱۸۲.</ref>.
##ابن‌جریر، از [[ابن‌عباس]] را [[اخراج]] نمود که او گفت: {{عربی|ان التوراة فی خمس عشرة آیة من بنی اسرائیل}}، پس از آن {{متن قرآن|وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ}}، را [[تلاوت]] نمود<ref>الدرالمنثور، ج۴، ص۱۸۲.</ref>.
#نیز فی قوله تعالی {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ}}، روایاتی را نقل نموده‌اند، از جمله:
#نیز فی قوله تعالی {{متن قرآن|وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ}}، روایاتی را نقل نموده‌اند، از جمله:
خط ۳۲۵: خط ۳۲۵:


[[رده:حکمت در قرآن]]
[[رده:حکمت در قرآن]]
[[رده:مدخل]]
۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش