کیسانیه: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
جز (جایگزینی متن - '، ص:' به '، ص') |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
'''[[کیسانیه]]''' که علت نامگذاری اینان، [[پیروی]] ایشان از کیسان است ([[غلام]] [[امام علی|امیر المؤمنین]] که شاگرد محمّد حنفیّه، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] بود)، یا [[پیروان]] مختار بن ابی عبیدۀ ثقفی که ملقب به کیسان بود، یا [[پیروان]] کیسان، فرماندۀ پلیس مختار.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، | '''[[کیسانیه]]''' که علت نامگذاری اینان، [[پیروی]] ایشان از کیسان است ([[غلام]] [[امام علی|امیر المؤمنین]] که شاگرد محمّد حنفیّه، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] بود)، یا [[پیروان]] مختار بن ابی عبیدۀ ثقفی که ملقب به کیسان بود، یا [[پیروان]] کیسان، فرماندۀ پلیس مختار.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۴۵۹.</ref>. | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
*یکی از فرقهها- و شاید اوّلین فرقهای که در [[مهدویت]] دچار [[انحراف]] بزرگ شد- "[[کیسانیه]]" است. درباره علت نامگذاری این [[فرقه]] به [[کیسانیه]]، [[اختلاف]] نظر است<ref> شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۱۴۷</ref>؛ برخی نوشتهاند: اینان [[پیروان]] کیسان آزاد شده [[امام علی|امیر مؤمنان]]{{ع}} بودند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | *یکی از فرقهها- و شاید اوّلین فرقهای که در [[مهدویت]] دچار [[انحراف]] بزرگ شد- "[[کیسانیه]]" است. درباره علت نامگذاری این [[فرقه]] به [[کیسانیه]]، [[اختلاف]] نظر است<ref> شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۱۴۷</ref>؛ برخی نوشتهاند: اینان [[پیروان]] کیسان آزاد شده [[امام علی|امیر مؤمنان]]{{ع}} بودند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*[[کیسان]] شاگرد [[محمد بن حنفیه]] بود؛ ولی از [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} نیز [[علوم]] مختلف- از جمله [[علم]] [[تأویل]] و [[باطن]] و [[علم]] آفاق و انفس- آموخت. سپس به [[امامت]] [[محمد]] قائل شد و برای او مراتب و درجاتی دانست که خارج از حد وی بود. برخی نوشتهاند: [[کیسانیه]]، [[پیروان]] [[مختار بن ابی عبیده ثقفی]] بودند؛ زیرا او ملقب به کیسان بود. شماری هم نوشتهاند: [[فرمانده]] پلیس "شرطه" مختار، کیسان نام داشت و کنیهاش ابو عمران بود. او در اعمال خود بسیار [[افراط]] میکرد و [[محمد]] را [[وصی]] [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} میدانست و مختار را [[نایب]] او معرفی میکرد<ref> نوبختی، فرق الشیعة، ص ۲۳ و ۲۴</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | *[[کیسان]] شاگرد [[محمد بن حنفیه]] بود؛ ولی از [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{عم}} نیز [[علوم]] مختلف- از جمله [[علم]] [[تأویل]] و [[باطن]] و [[علم]] آفاق و انفس- آموخت. سپس به [[امامت]] [[محمد]] قائل شد و برای او مراتب و درجاتی دانست که خارج از حد وی بود. برخی نوشتهاند: [[کیسانیه]]، [[پیروان]] [[مختار بن ابی عبیده ثقفی]] بودند؛ زیرا او ملقب به کیسان بود. شماری هم نوشتهاند: [[فرمانده]] پلیس "شرطه" مختار، کیسان نام داشت و کنیهاش ابو عمران بود. او در اعمال خود بسیار [[افراط]] میکرد و [[محمد]] را [[وصی]] [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} میدانست و مختار را [[نایب]] او معرفی میکرد<ref> نوبختی، فرق الشیعة، ص ۲۳ و ۲۴</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*در هر حال، این گروه قائل به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] بودند. مختار، نخست برای [[پیشرفت]] کار خود، به [[علی بن الحسین]]{{ع}} و سپس به [[محمد حنفیه]] [[دعوت]] میکرد. البته کار او، مبتنی بر [[اعتقاد]] وی به [[اهل بیت]]{{عم}} نبود؛ بلکه میخواست از آن بهرهبرداری [[سیاسی]] کند و چون کارش بالا گرفت، خود دعوی دریافت [[وحی]] از [[خداوند]] سبحانه و تعالی کرد و عباراتی مسجع و با قافیه، به [[تقلید]] از [[قرآن]] به زبان راند. [[محمد حنفیه]] از وی بیزاری جست و وقتی مختار وی را به [[کوفه]] [[دعوت]] کرد، او نپذیرفت<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | *در هر حال، این گروه قائل به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] بودند. مختار، نخست برای [[پیشرفت]] کار خود، به [[علی بن الحسین]]{{ع}} و سپس به [[محمد حنفیه]] [[دعوت]] میکرد. البته کار او، مبتنی بر [[اعتقاد]] وی به [[اهل بیت]]{{عم}} نبود؛ بلکه میخواست از آن بهرهبرداری [[سیاسی]] کند و چون کارش بالا گرفت، خود دعوی دریافت [[وحی]] از [[خداوند]] سبحانه و تعالی کرد و عباراتی مسجع و با قافیه، به [[تقلید]] از [[قرآن]] به زبان راند. [[محمد حنفیه]] از وی بیزاری جست و وقتی مختار وی را به [[کوفه]] [[دعوت]] کرد، او نپذیرفت<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*[[کیسانیه]] پنداشتهاند [[محمد حنفیه]] پس از کشته شدن برادرش [[حسین بن علی]]{{ع}}، مختار را بر عراقین [[فرمانروایی]] داد و از او خواست از قاتلان آن حضرت، خونخواهی کند. [[کیسانیه]]، شش سال بعد از [[شهادت]] [[امام حسین]] {{ع}}، [[قیام]] کرده، قائل به [[امامت]] [[محمد حنفیه]] شدند. آنان [[معتقد]] بودند: وی [[اسرار]] [[دین]] و [[علم]] [[تأویل]] و [[علوم]] [[باطنی]] را از دو برادرش [[امام حسن|حسن]] و [[امام حسین|حسین]]{{عم}} فراگرفته است. برخی از [[کیسانیه]] ارکان [[شریعت]] "مانند [[نماز]] و [[روزه]]" را [[تأویل]] کرده، قائل به تناسخ و حلول بودند. | *[[کیسانیه]] پنداشتهاند [[محمد حنفیه]] پس از کشته شدن برادرش [[حسین بن علی]]{{ع}}، مختار را بر عراقین [[فرمانروایی]] داد و از او خواست از قاتلان آن حضرت، خونخواهی کند. [[کیسانیه]]، شش سال بعد از [[شهادت]] [[امام حسین]] {{ع}}، [[قیام]] کرده، قائل به [[امامت]] [[محمد حنفیه]] شدند. آنان [[معتقد]] بودند: وی [[اسرار]] [[دین]] و [[علم]] [[تأویل]] و [[علوم]] [[باطنی]] را از دو برادرش [[امام حسن|حسن]] و [[امام حسین|حسین]]{{عم}} فراگرفته است. برخی از [[کیسانیه]] ارکان [[شریعت]] "مانند [[نماز]] و [[روزه]]" را [[تأویل]] کرده، قائل به تناسخ و حلول بودند. | ||
*همه فرق [[کیسانیه]]، دارای بعضی [[عقاید]] مشترک هستند؛ از جمله<ref> محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، ص ۳۷۳</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | *همه فرق [[کیسانیه]]، دارای بعضی [[عقاید]] مشترک هستند؛ از جمله<ref> محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، ص ۳۷۳</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>: | ||
#[[اعتقاد]] به [[امامت]] [[محمّد بن حنفیه]] [[فرزند]] [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}}؛ | #[[اعتقاد]] به [[امامت]] [[محمّد بن حنفیه]] [[فرزند]] [[امام علی|علی بن ابی طالب]]{{ع}}؛ | ||
#[[عقیده]] به مسأله [[بدا]]؛ | #[[عقیده]] به مسأله [[بدا]]؛ | ||
#[[اعتقاد]] به تناسخ و حلول؛ | #[[اعتقاد]] به تناسخ و حلول؛ | ||
#[[اعتقاد]] به [[رجعت]] "با بیان خاص به خود"؛ | #[[اعتقاد]] به [[رجعت]] "با بیان خاص به خود"؛ | ||
#[[اعتقاد]] به نوعی غلوّ در [[حق]] [[امامان]] و [[پیشوایان]] خویش<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | #[[اعتقاد]] به نوعی غلوّ در [[حق]] [[امامان]] و [[پیشوایان]] خویش<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*غیر از اینها هریک از این فرقهها، دارای اعتقادی خاص نیز هستند که در کتابهای مربوط، ذیل هر [[فرقه]] به آن اشاره شده است. [[کیسانیه]] پس از درگذشت [[محمّد بن حنفیه]]، به دو شعبه تقسیم شدند؛ دستهای [[مرگ]] محمّد را [[انکار]] کرده، گفتند: وی نمرده و نمیمیرد و زنده است؛ امّا [[غایب]] شده و در "[[کوه رضوی]]" [[پنهان]] است، تا روزی که به او امر شود و [[ظهور]] کند. این دسته وی را همان [[امام مهدی|امام منتظر]] میدانند؛ و هیچکس را پس از وی [[امام]] نمیدانند. گروه دیگر، [[مرگ]] محمّد را باور کرده، پس از وی [[ابو هاشم عبد اللّه بن محمّد]] را به [[امامت]] برگزیدند و به حلول [[روح]] محمّد در ابو هاشم [[اعتقاد]] یافتند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | *غیر از اینها هریک از این فرقهها، دارای اعتقادی خاص نیز هستند که در کتابهای مربوط، ذیل هر [[فرقه]] به آن اشاره شده است. [[کیسانیه]] پس از درگذشت [[محمّد بن حنفیه]]، به دو شعبه تقسیم شدند؛ دستهای [[مرگ]] محمّد را [[انکار]] کرده، گفتند: وی نمرده و نمیمیرد و زنده است؛ امّا [[غایب]] شده و در "[[کوه رضوی]]" [[پنهان]] است، تا روزی که به او امر شود و [[ظهور]] کند. این دسته وی را همان [[امام مهدی|امام منتظر]] میدانند؛ و هیچکس را پس از وی [[امام]] نمیدانند. گروه دیگر، [[مرگ]] محمّد را باور کرده، پس از وی [[ابو هاشم عبد اللّه بن محمّد]] را به [[امامت]] برگزیدند و به حلول [[روح]] محمّد در ابو هاشم [[اعتقاد]] یافتند<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*شماری از [[کیسانیه]] نیز پس از [[مرگ]] [[محمّد بن حنفیه]]، به [[امامت]] [[راستین]] [[اعتقاد]] یافته، مستبصر شدند<ref> ر</ref> ک: مقالات الاسلامیین، ص ۲۳</ref>. از جمله اینان میتوان [[سید اسماعیل حمیری]] را نام برد که نخست کیسانی [[مذهب]] بود، تا آنکه به [[دیدار]] [[امام صادق]] {{ع}} نایل آمد و نشانههای [[امامت]] و [[وصایت]] را در او دید و از ایشان از امر [[غیبت]] پرسید. | *شماری از [[کیسانیه]] نیز پس از [[مرگ]] [[محمّد بن حنفیه]]، به [[امامت]] [[راستین]] [[اعتقاد]] یافته، مستبصر شدند<ref> ر</ref> ک: مقالات الاسلامیین، ص ۲۳</ref>. از جمله اینان میتوان [[سید اسماعیل حمیری]] را نام برد که نخست کیسانی [[مذهب]] بود، تا آنکه به [[دیدار]] [[امام صادق]] {{ع}} نایل آمد و نشانههای [[امامت]] و [[وصایت]] را در او دید و از ایشان از امر [[غیبت]] پرسید. | ||
*[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "آن، [[حق]] است؛ ولی [[غیبت]] در دوازدهمین [[امام]] واقع میشود. آنگاه [[سید]] را از [[مرگ]] [[محمد بن حنفیه]] [[آگاه]] فرمود و اینکه پدرش [[امام باقر]]{{ع}} [[شاهد]] به [[خاک]] سپردن او بوده است. [[حق]] بر [[سید]] روشن شد و از آن [[عقیده]] برگشت و [[استغفار]] کرد. پس به [[حق]] گرایید و به [[مذهب]] امامی در آمد<ref> شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، مقدمه</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | *[[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "آن، [[حق]] است؛ ولی [[غیبت]] در دوازدهمین [[امام]] واقع میشود. آنگاه [[سید]] را از [[مرگ]] [[محمد بن حنفیه]] [[آگاه]] فرمود و اینکه پدرش [[امام باقر]]{{ع}} [[شاهد]] به [[خاک]] سپردن او بوده است. [[حق]] بر [[سید]] روشن شد و از آن [[عقیده]] برگشت و [[استغفار]] کرد. پس به [[حق]] گرایید و به [[مذهب]] امامی در آمد<ref> شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، مقدمه</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
*در مجموع درباره [[فرقه]] [[کیسانیه]] گفته شده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | *در مجموع درباره [[فرقه]] [[کیسانیه]] گفته شده است<ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>: | ||
#[[محمد بن حنفیه]] اصلا [[ادعای مهدویت]] نداشته است. | #[[محمد بن حنفیه]] اصلا [[ادعای مهدویت]] نداشته است. | ||
#[[مختار ثقفی]] هم مدعی [[مهدویت]] [[محمد بن حنفیه]] نبود. این، اتهامی است که عباسیان و برخی از [[دشمنان]]، با انگیزههای مختلف، به آن دامن زدهاند. | #[[مختار ثقفی]] هم مدعی [[مهدویت]] [[محمد بن حنفیه]] نبود. این، اتهامی است که عباسیان و برخی از [[دشمنان]]، با انگیزههای مختلف، به آن دامن زدهاند. | ||
#این [[فرقه]]، منقرض شده است و کسی در عصر حاضر، به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] [[اعتقاد]] ندارد<ref>ر.ک: شیخ طوسی، کتاب الغیبة، فصل ۱( الدلیل علی فساد قول الکیسانیه).</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص | #این [[فرقه]]، منقرض شده است و کسی در عصر حاضر، به [[امامت]] [[محمد بن حنفیه]] [[اعتقاد]] ندارد<ref>ر.ک: شیخ طوسی، کتاب الغیبة، فصل ۱( الدلیل علی فساد قول الکیسانیه).</ref><ref>[[خدامراد سلیمیان|سلیمیان، خدامراد]]،[[فرهنگنامه مهدویت (کتاب)|فرهنگنامه مهدویت]]، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.</ref>. | ||
==کیسانیه در موعودنامه== | ==کیسانیه در موعودنامه== | ||
*نام فرقهای است که در نیمه دوم قرن اول هجری در میان [[شیعیان]] پیدا شد و در [[حدود]] یک قرن ادامه یافت و سپس بهطور کلی منقرض گردید. این گروه به [[امامت]] جناب "[[محمد حنفیه]]" [[معتقد]] بودند و او را پس از [[امیر مؤمنان]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}}، [[چهارمین امام]] میپنداشتند. وی دقیقا بر [[قیام]] برادرانش واقف بود و هرگز به ناحق [[دعوی امامت]] نکرد. پس از ارتحال [[محمد حنفیه]]، [[فرقه]] [[کیسانیه]] به فرقههای مختلف منشعب شدند: | *نام فرقهای است که در نیمه دوم قرن اول هجری در میان [[شیعیان]] پیدا شد و در [[حدود]] یک قرن ادامه یافت و سپس بهطور کلی منقرض گردید. این گروه به [[امامت]] جناب "[[محمد حنفیه]]" [[معتقد]] بودند و او را پس از [[امیر مؤمنان]]، [[امام حسن]] و [[امام حسین]] {{عم}}، [[چهارمین امام]] میپنداشتند. وی دقیقا بر [[قیام]] برادرانش واقف بود و هرگز به ناحق [[دعوی امامت]] نکرد. پس از ارتحال [[محمد حنفیه]]، [[فرقه]] [[کیسانیه]] به فرقههای مختلف منشعب شدند: | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
#کیسان، نام رئیس شرطه (پلیس) مختار بود. | #کیسان، نام رئیس شرطه (پلیس) مختار بود. | ||
#کیسان، نام یکی از غلامان [[امیر مؤمنان]] {{ع}} بود که مختار را به خونخواهی [[امام حسین]] {{ع}} [[تشویق]] نمود. | #کیسان، نام یکی از غلامان [[امیر مؤمنان]] {{ع}} بود که مختار را به خونخواهی [[امام حسین]] {{ع}} [[تشویق]] نمود. | ||
*در میان اقوال، قول دوم را معتبر دانستهاند<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۹۳.</ref>. درباره [[کیسانیه]] و رد [[اعتقادات]] آنها، بزرگانی از قدمای [[علماء]]، چون: [[شیخ صدوق]] در "[[کمال الدین]]"، [[شیخ مفید]] در "العیون و المحاسن"، [[سید مرتضی]] [[علم الهدی]] در "الفصول المختاره"، [[شیخ طوسی]] در "[[الغیبة]]" و دهها تن از شخصیتهای برجسته [[جهان تشیع]]، در طول قرون به تفصیل سخن گفتهاند<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۱۰۸.</ref><ref>[[مجتبی تونهای|مجتبی تونهای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، | *در میان اقوال، قول دوم را معتبر دانستهاند<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۹۳.</ref>. درباره [[کیسانیه]] و رد [[اعتقادات]] آنها، بزرگانی از قدمای [[علماء]]، چون: [[شیخ صدوق]] در "[[کمال الدین]]"، [[شیخ مفید]] در "العیون و المحاسن"، [[سید مرتضی]] [[علم الهدی]] در "الفصول المختاره"، [[شیخ طوسی]] در "[[الغیبة]]" و دهها تن از شخصیتهای برجسته [[جهان تشیع]]، در طول قرون به تفصیل سخن گفتهاند<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۱۰۸.</ref><ref>[[مجتبی تونهای|مجتبی تونهای]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۵۹۸.</ref>. | ||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||
*[[آیا کیسانیه از فرقههای مدعی مهدویتاند؟ (پرسش)]] | *[[آیا کیسانیه از فرقههای مدعی مهدویتاند؟ (پرسش)]] | ||
نسخهٔ ۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۲:۳۳
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل کیسانیه (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
کیسانیه که علت نامگذاری اینان، پیروی ایشان از کیسان است (غلام امیر المؤمنین که شاگرد محمّد حنفیّه، امام حسن و امام حسین بود)، یا پیروان مختار بن ابی عبیدۀ ثقفی که ملقب به کیسان بود، یا پیروان کیسان، فرماندۀ پلیس مختار.[۱].
مقدمه
- یکی از فرقهها- و شاید اوّلین فرقهای که در مهدویت دچار انحراف بزرگ شد- "کیسانیه" است. درباره علت نامگذاری این فرقه به کیسانیه، اختلاف نظر است[۲]؛ برخی نوشتهاند: اینان پیروان کیسان آزاد شده امیر مؤمنان(ع) بودند[۳].
- کیسان شاگرد محمد بن حنفیه بود؛ ولی از امام حسن و امام حسین(ع) نیز علوم مختلف- از جمله علم تأویل و باطن و علم آفاق و انفس- آموخت. سپس به امامت محمد قائل شد و برای او مراتب و درجاتی دانست که خارج از حد وی بود. برخی نوشتهاند: کیسانیه، پیروان مختار بن ابی عبیده ثقفی بودند؛ زیرا او ملقب به کیسان بود. شماری هم نوشتهاند: فرمانده پلیس "شرطه" مختار، کیسان نام داشت و کنیهاش ابو عمران بود. او در اعمال خود بسیار افراط میکرد و محمد را وصی حضرت علی(ع) میدانست و مختار را نایب او معرفی میکرد[۴][۵].
- در هر حال، این گروه قائل به امامت محمد بن حنفیه بودند. مختار، نخست برای پیشرفت کار خود، به علی بن الحسین(ع) و سپس به محمد حنفیه دعوت میکرد. البته کار او، مبتنی بر اعتقاد وی به اهل بیت(ع) نبود؛ بلکه میخواست از آن بهرهبرداری سیاسی کند و چون کارش بالا گرفت، خود دعوی دریافت وحی از خداوند سبحانه و تعالی کرد و عباراتی مسجع و با قافیه، به تقلید از قرآن به زبان راند. محمد حنفیه از وی بیزاری جست و وقتی مختار وی را به کوفه دعوت کرد، او نپذیرفت[۶].
- کیسانیه پنداشتهاند محمد حنفیه پس از کشته شدن برادرش حسین بن علی(ع)، مختار را بر عراقین فرمانروایی داد و از او خواست از قاتلان آن حضرت، خونخواهی کند. کیسانیه، شش سال بعد از شهادت امام حسین (ع)، قیام کرده، قائل به امامت محمد حنفیه شدند. آنان معتقد بودند: وی اسرار دین و علم تأویل و علوم باطنی را از دو برادرش حسن و حسین(ع) فراگرفته است. برخی از کیسانیه ارکان شریعت "مانند نماز و روزه" را تأویل کرده، قائل به تناسخ و حلول بودند.
- همه فرق کیسانیه، دارای بعضی عقاید مشترک هستند؛ از جمله[۷][۸]:
- اعتقاد به امامت محمّد بن حنفیه فرزند علی بن ابی طالب(ع)؛
- عقیده به مسأله بدا؛
- اعتقاد به تناسخ و حلول؛
- اعتقاد به رجعت "با بیان خاص به خود"؛
- اعتقاد به نوعی غلوّ در حق امامان و پیشوایان خویش[۹].
- غیر از اینها هریک از این فرقهها، دارای اعتقادی خاص نیز هستند که در کتابهای مربوط، ذیل هر فرقه به آن اشاره شده است. کیسانیه پس از درگذشت محمّد بن حنفیه، به دو شعبه تقسیم شدند؛ دستهای مرگ محمّد را انکار کرده، گفتند: وی نمرده و نمیمیرد و زنده است؛ امّا غایب شده و در "کوه رضوی" پنهان است، تا روزی که به او امر شود و ظهور کند. این دسته وی را همان امام منتظر میدانند؛ و هیچکس را پس از وی امام نمیدانند. گروه دیگر، مرگ محمّد را باور کرده، پس از وی ابو هاشم عبد اللّه بن محمّد را به امامت برگزیدند و به حلول روح محمّد در ابو هاشم اعتقاد یافتند[۱۰].
- شماری از کیسانیه نیز پس از مرگ محمّد بن حنفیه، به امامت راستین اعتقاد یافته، مستبصر شدند[۱۱] ک: مقالات الاسلامیین، ص ۲۳</ref>. از جمله اینان میتوان سید اسماعیل حمیری را نام برد که نخست کیسانی مذهب بود، تا آنکه به دیدار امام صادق (ع) نایل آمد و نشانههای امامت و وصایت را در او دید و از ایشان از امر غیبت پرسید.
- امام صادق(ع) فرمود: "آن، حق است؛ ولی غیبت در دوازدهمین امام واقع میشود. آنگاه سید را از مرگ محمد بن حنفیه آگاه فرمود و اینکه پدرش امام باقر(ع) شاهد به خاک سپردن او بوده است. حق بر سید روشن شد و از آن عقیده برگشت و استغفار کرد. پس به حق گرایید و به مذهب امامی در آمد[۱۲][۱۳].
- در مجموع درباره فرقه کیسانیه گفته شده است[۱۴]:
- محمد بن حنفیه اصلا ادعای مهدویت نداشته است.
- مختار ثقفی هم مدعی مهدویت محمد بن حنفیه نبود. این، اتهامی است که عباسیان و برخی از دشمنان، با انگیزههای مختلف، به آن دامن زدهاند.
- این فرقه، منقرض شده است و کسی در عصر حاضر، به امامت محمد بن حنفیه اعتقاد ندارد[۱۵][۱۶].
کیسانیه در موعودنامه
- نام فرقهای است که در نیمه دوم قرن اول هجری در میان شیعیان پیدا شد و در حدود یک قرن ادامه یافت و سپس بهطور کلی منقرض گردید. این گروه به امامت جناب "محمد حنفیه" معتقد بودند و او را پس از امیر مؤمنان، امام حسن و امام حسین (ع)، چهارمین امام میپنداشتند. وی دقیقا بر قیام برادرانش واقف بود و هرگز به ناحق دعوی امامت نکرد. پس از ارتحال محمد حنفیه، فرقه کیسانیه به فرقههای مختلف منشعب شدند:
- سراجیه: اصحاب "حسان بن سراج" هستند که معتقدند، محمد حنفیه وفات کرده و در کوه رضوی مدفون است؛ ولی روزی رجعت کرده و جهان را پر از عدل و داد میکند.
- کرنبیه: اصحاب "ابن کرنب" هستند که معتقدند محمد حنفیه زنده است و در کوه رضوی اقامت دارد. او ظهور میکند و جهان را پر از عدل و داد خواهد کرد، آنچنانکه پر از جور و ستم شده است. البته در بیشتر منابع آنها را "کربیّه" یا "کریبیّه" یاد کردهاند.
- هاشمیه: اصحاب "ابو هاشم عبدالله" هستند که پس از محمد حنفیه به امامت پسرش "عبدالله" معتقد شدند. هاشمیه نیز پس از فوت ابوهاشم به گروهکهای مختلفی چون: مختاریه، حارثیه، روندیه، بیانیه و غیر آنها منشعب شدند[۱۷].
- اکثریت قاطع "کیسانیه" معتقدند که "محمد حنفیه" نمرده است، بلکه در کوه رضوی مخفی شده، پس از یک دوران استتار سرانجام ظهور کرده، جهان را پر از عدل و داد میکند. آنها معتقدند که "محمد حنفیه" همان مهدی موعود است و از مکه معظمه ظهور خواهد کرد[۱۸]. آنها میگویند: هر روز بامدادان و شامگاهان، اشترانی به خدمت محمد حنفیه میآیند و ایشان از شیر و گوشت آنها استفاده میکند[۱۹]. در مورد نامگذاری این فرقه به "کیسانیّه" نظرهای مختلفی است:
- کیسان، لقب مختار (بنیانگذار این فرقه) بوده است.
- کیسان، نام رئیس شرطه (پلیس) مختار بود.
- کیسان، نام یکی از غلامان امیر مؤمنان (ع) بود که مختار را به خونخواهی امام حسین (ع) تشویق نمود.
- در میان اقوال، قول دوم را معتبر دانستهاند[۲۰]. درباره کیسانیه و رد اعتقادات آنها، بزرگانی از قدمای علماء، چون: شیخ صدوق در "کمال الدین"، شیخ مفید در "العیون و المحاسن"، سید مرتضی علم الهدی در "الفصول المختاره"، شیخ طوسی در "الغیبة" و دهها تن از شخصیتهای برجسته جهان تشیع، در طول قرون به تفصیل سخن گفتهاند[۲۱][۲۲].
پرسشهای وابسته
جستارهای وابسته
- آخر الزمان
- آدینه (جمعه)
- آستانه عسکریین
- آستانه قیامت
- آفتاب پشت ابر (خورشید پشت ابر)
- آینده پژوهی
- آیین جدید دین در عصر ظهور
- اَبدال
- ابوالادیان
- ابوصالح
- ابوالقاسم (امام مهدی)
- اثناعشریه
- احمد (امام مهدی)
- احمد بن اسحاق قمی
- احمد بن هلال کرخی
- احمدیه (قادیانیه)
- اخیار
- ادله رجعت
- اسماعیلیه
- أشراط الساعه
- اصحاب قائم (یاران امام مهدی)(ع)
- اصحاب کهف
- اقامتگاه امام مهدی در عصر ظهور (مسجد سهله)
- القاب امام مهدی (ع)
- امامت امام مهدی (ع)
- امامت و مهدویت
- امام حسن عسکری
- امام زمان (صاحب الزمان)
- امام شناسی (مرگ جاهلی)
- امام مهدی از ولادت تا ظهور
- امامیه
- امدادهای غیبی
- امکان رجعت (رجعت)
- امنیت (حکومت جهانی)
- انتظار فرج
- انتقام
- انجمن حجتیه
- انطاکیه
- اوتاد
- اهل سنت و امام مهدی موعود
- اهل سنّت و ولادت امام مهدی (ع)
- اهل کتاب در عصر ظهور
- ایام الله
- ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم
- باب (علی محمد شیرازی)
- بابیه (باب)
- باران های پیاپی
- باقریه
- البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان
- بعثت امام مهدی
- بلالی (محمد بن علی بن بلال)
- بلالیه
- بهائیت
- البیان فی اخبار صاحب الزمان
- بیت الحمد
- بیت المقدس
- بیدا (خسف به بیدا)
- بیعت امام مهدی
- بیعت نامه امام مهدی
- البیعه لله
- پایان تاریخ (آخرالزمان)
- پدر امام مهدی (امام حسن عسکری)
- پدر امام مهدی و اهل سنّت
- پرچم امام مهدی
- پرچم های سیاه
- پیراهن امام مهدی
- تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم
- تاریخ عصر غیبت
- تاریخ غیبت کبرا
- تشرف (ملاقات با امام مهدی
- تکذیب وقت گزاران وقت ظهور
- تَناثُرُ النُّجُوم
- توقیع
- جبرئیل
- جده
- جزیره خضرا
- جزیره خضرا در ترازوی نقد
- جعفر کذاب
- جمعه
- جنگ افزارهای امام مهدی (سلاح امام مهدی)
- حجت
- حجر الاسود
- حدیث غدیر
- حدیث لوح حضرت زهرا (لوح حضرت زهرا)
- حدیث معراج
- حِرْز امام مهدی
- حرمت نام بردن امام مهدی
- حسن شریعی
- حسین بن روح نوبختی
- حسین بن منصور حلاج
- حکومت جهانی
- حکومت صالحان
- حکومت مستضعفان
- حکیمه خاتون
- حیرت
- خاتم الاوصیاء
- خراسانی (خروج خراسانی)
- خردسال ترین پیشوای معصوم (امامت امام مهدی)
- خروج خراسانی
- خروج دابة الاَرض
- خروج دجال
- خروج سفیانی
- خروج سید حسنی
- خروج شعیب بن صالح
- خروج شیصبانی
- خروج عوف سلمی
- خروج امام مهدی (قیام امام مهدی)
- خروج یأجوج (یأجوج و مأجوج)
- خروج یمانی
- خسف به بیداء
- خسوف و کسوف غیرعادی
- خضر
- خلافت موعود
- خورشید پشت ابر
- خطبه قیام
- خورشید مغرب
- خیمه
- دابه الارض (خروج دابه الارض)
- دادگستر جهان
- دانشمندان عامه و امام مهدی موعود
- دجال (خروج دجال)
- در انتظار ققنوس
- در فجر ساحل
- دست بر سر گذاشتن
- دعای افتتاح
- دعای عهد
- دعای ندبه
- دعای سمات
- دوازده امامی (اثناعشریه)
- دولت کریمه (حکومت جهانی)
- دین در آخرالزمان (آخرالزمان)
- دین عصر ظهور
- ذی طوی
- رایات سود (پرچم های سیاه)
- رحلت امام مهدی (فرجام امام مهدی)
- رجعت
- رجعت کنندگان
- رکن و مقام
- رؤیت امام مهدی (ملاقات امام مهدی)
- زبور داود
- زمینه سازان ظهور
- زنان آخرالزمان (آخرالزمان)
- زنان و قیام امام مهدی (یاران امام مهدی)
- زندگی آخرالزمان (آخرالزمان)
- زیارت آل یس
- زیارت ناحیه مقدسه
- زیارت رجبیه
- زیدیه
- سازمان وکالت
- سامرا
- سرداب سامرا
- سلاح امام مهدی
- سفیانی (خروج سفیانی)
- سید حسنی (خروج سید حسنی)
- سیره حکومتی امام مهدی
- سیصد و سیزده
- شاهدان ولادت امام مهدی
- شرایط ظهور
- شرید
- شریعیه
- شعبان
- شعیب بن صالح (خروج شعیب)
- شلمغانیه
- شمائل امام مهدی
- شمشیر امام مهدی (سلاح امام مهدی)
- شهادت امام مهدی (فرجام امام مهدی)
- شیخیه
- شیطان (کشته شدن شیطان)
- شیصبانی (خروج شیصبانی)
- شیعه
- صاحب الامر
- صاحب الدار
- صاحب الزمان
- صاحب السیف
- صاحب الغیبه
- صاید بن صید (خروج دجال)
- صقیل (مادر امام مهدی)
- صیحه آسمانی (ندای آسمانی)
- طالقان
- طرید
- طلوع خورشید از مغرب
- طویل العمر
- طی الارض
- طیبه
- ظهور
- عاشورا
- عبرتایی (احمد بن هلال)
- عثمان بن سعید عمری
- عدد یاران امام مهدی (سیصد و سیزده)
- عدل و قسط (حکومت جهانی)
- العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی
- عسکریه
- عصائب
- عصر زندگی
- عقد الدرر فی اخبار المنتظر
- علایم ظهور (نشانه های ظهور)
- علائم قیامت (اشراط الساعه)
- علی بن محمد سمری
- غار انطاکیه (انطاکیه)
- غایب (امام غایب)
- غریم
- غلام
- غیبت (پنهان شدن)
- الغیبه
- غیبت صغرا
- غیبت کبرا
- فترت
- فرید
- فرجام امام مهدی
- فرجام شناسی (آینده پژوهی)
- فضیلت انتظار فرج (انتظار فرج)
- فضیلت منتظران (منتظر)
- فلسفه رجعت (رجعت)
- فلسفه غیبت صغرا (غیبت صغرا)
- فلسفه غیبت (غیبت امام مهدی)
- فواید امام غایب
- فوتوریسم
- قائم
- قادیانیه
- قتل نفس زَکیّه
- قم
- قیامت صغرا (رجعت)
- قیام های پیش از ظهور
- کتاب الغیبه للحجه
- کشته شدن شیطان
- کمال الدین و تمام النعمه
- کوفه
- کنیه امام مهدی (ابوالقاسم)
- کوه رَضْوی
- کیسانیه
- لباس امام مهدی (پیراهن امام مهدی)
- لوح حضرت زهرا
- مادر امام مهدی
- متمهدی (مدعیان مهدویت)
- مثلث برمودا (جزیره خضرا)
- محدَّث
- محل بیعت امام مهدی (رکن و مقام)
- محل ظهور امام مهدی (مسجد الحرام)
- محل قتل نفس زکیه (رکن و مقام)
- محمد
- محمد بن عثمان بن سعید عمری
- محمد بن علی بن هلال
- محمد بن علی شلمغانی
- محمد بن نصیر نمیری
- محمدیه
- مدعیان بابیت
- مدعیان مهدویت
- مرجع تقلید
- مردان آخرالزمان (آخرالزمان)
- مرکز حکومت امام مهدی (مسجد کوفه)
- مرگ جاهلی
- مرگ سرخ
- مرگ سفید
- مستضعف
- مسجد جمکران
- مسجد الحرام
- مسجد سهله
- مسجد صاحب الزمان (مسجد جمکران)
- مسجد کوفه
- مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور (مسجد کوفه)
- مضطر
- معجم احادیث الامام المهدی
- معمرین
- مغیریه
- مقتدای مسیح
- مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم
- ملاحم و فتن
- ملاقات با امام مهدی
- ملیکه (مادر امام مهدی)
- منتخب الاثر
- منتظِر
- منتَظَر
- منتقم
- منصور
- موتور
- موسویه
- موعود مسیحیت
- موعود یهود
- مهدی
- مهدی سودانی
- مهدی موعود
- مهدویت
- ممهدون (زمینه سازان ظهور)
- مهدویت پژوهی (آینده پژوهی)
- امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی
- مهدیه
- میراث دار پیامبران
- ناحیه مقدسه
- نام های حضرت محمد (احمد)
- ناووسیه
- نجبا
- ندای آسمانی
- نرگس (مادر امام مهدی)
- نزول عیسی
- نشانه های آخرالزمان (آخرالزمان
- نشانه های ظهور
- نفس زکیه
- نماز امام زمان
- نواب خاص
- نیابت خاص
- نیابت عام
- نیمه شعبان
- وقاتون (وقت ظهور)
- وقت ظهور
- وقت معلوم
- وکلای امام مهدی
- ولادت امام مهدی
- ولایت فقیه
- ولی فقیه
- همسر و فرزند امام مهدی
- هیبت امام مهدی
- یأجوج و مأجوج
- یاران امام مهدی
- یالثارات الحسین
منابع
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۴۵۹.
- ↑ شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۱۴۷
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ نوبختی، فرق الشیعة، ص ۲۳ و ۲۴
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ محمد جواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، ص ۳۷۳
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ ر
- ↑ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، مقدمه
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ ر.ک: شیخ طوسی، کتاب الغیبة، فصل ۱( الدلیل علی فساد قول الکیسانیه).
- ↑ سلیمیان، خدامراد،فرهنگنامه مهدویت، ص ۳۶۴ - ۳۶۵.
- ↑ نجم الثاقب، باب چهارم.
- ↑ المقالات و الفرق، ص ۲۶.
- ↑ فرق الشیعه، ص ۲۹.
- ↑ با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۹۳.
- ↑ با دعای ندبه در پگاه جمعه، علی اکبر مهدیپور، ص ۱۰۸.
- ↑ مجتبی تونهای، موعودنامه، ص۵۹۸.