زیدیه: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - 'رده:اتمام لینک داخلی' به '') |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;"> | ||
==[[شخصیت]] [[زید]]== | |||
*[[زید]] [[فرزند]] [[امام سجاد]]{{ع}} و شیعۀ [[امامیه]] و از حیث [[علم]]، [[زهد]]، [[ورع]]، [[شجاعت]] و [[دیانت]] از بزرگان [[اهل بیت]]{{ع}}<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامۀ مهدویت، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.</ref> و از [[شاگردان]] و [[راویان حدیث]] [[پدر]] و برادرش [[امام باقر]]{{ع}} بوده است و در [[کمالات]] [[علمی]] و [[معنوی]]، [[ائمه]]{{ع}} را بر خود [[برتر]] میدانست.[[زید]] خلفای [[اموی]] را بر [[حق]] نمیدانست بنابراین پس از [[شهادت امام حسین]]{{ع}} علیه آنان [[قیام]] کرد و به طرف [[کوفه]] رفته و به [[همراهی]] چهار هزار نفر با [[حاکم]] [[عراق]] ([[یوسف]] بن [[عمر]]) به [[جنگ]] برخاست، کار [[زید]] در [[کوفه]] ده [[ماه]] طول کشید تا اینکه در سال ۱۲۲ ه.ق به [[دستور]] [[هشام بن عبد الملک]] [[اموی]] به دار آویخته شد. سرش را به [[دمشق]] نزد هشام و از آنجا به [[مدینه]] بردند. [[قیام]] [[زید]] هیچگاه در جهت کنار گذاشتن [[امامان معصوم]]{{ع}} و [[غصب خلافت]] ایشان نبوده و پیدایش فرقهای به نام [[زیدیه]] از سر [[غلو]] و [[افراط]] دربارۀ وی بوده است؛ همانگونه که چنین گرایشهایی دربارۀ [[امام علی بن ابیطالب]]{{ع}} [[محمد حنفیه]] و [[اسماعیل بن جعفر]] نیز دیده میشود<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۲.</ref>. | |||
*[[دلیل]] [[شبهه]] دربارۀ [[شخصیت]] [[زید]]، روایاتی است که از [[ائمه]]{{ع}} در [[مذمت]] و منقبت [[زید]] و [[نکوهش]] [[قیام]] او [[نقل]] شده است و حال آنکه این [[روایات]] نه از نظر [[سند]] قابل اعتمادند و نه از نظر کمیت و تعداد با [[روایات]] [[مدح]] و ستایشی که از [[زید]] شده است، [[برابری]] میکنند از این جهت محققان، [[روایات]] [[ذم]] را مردود دانستهاند<ref>ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۲۰۲.</ref> و بیشتر روایاتی که از [[ائمه]] دربارۀ [[زید]] [[نقل]] شده [[تأیید]] و [[تکریم]] اوست از جمله: [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: «خدایا! پشت مرا به [[زید]] محکم فرما»<ref>«اللهم اشدُدْ ارزی بزید»؛ امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج۳، ص۷۰.</ref> آن [[حضرت]] با مشاهدۀ [[زید]]، آیۀ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ}}<ref>«ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید و برای خداوند گواهی دهید» سوره نساء، آیه 135.</ref> را [[تلاوت]] میکردند و میفرمودند: «ای [[زید]]! تو نمونۀ عمل به این [[آیه]] هستی»<ref>امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج ۳، ص ۱۷۰.</ref>؛<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۵۴ ـ ۲۵۵.</ref> [[امام رضا]]{{ع}} او را دانشمند آلمحمد معرفی میکند<ref>{{متن حدیث|اِنّه کانَ مِنْ علماءِ آل محمد{{صل}}}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۱، باب ۲۵، ص۲۴۸.</ref>؛ [[امام باقر]]{{ع}} نیز او را بزرگ [[خاندان]] آلرسول میداند<ref>{{متن حدیث|هَذَا سَیِّدٌ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ}}؛ ابن بابویه، محمد بن علی، امالی، ص۳۳۵، ح ۱۱.</ref>؛ [[امام صادق]]{{ع}} پس از [[شهادت]] [[زید]] فرمودند: «[[خدا]] او را [[رحمت]] کند او مؤمنی [[دانا]] و [[دانایی]] [[راستگو]] بود اگر [[پیروز]] میشد به [[عهد]] خود [[وفا]] میکرد و اگر [[قدرت]] را به دست میگرفت میدانست آن را چگونه بهکار ببندد<ref>طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، ص ۵۰۵.</ref> کسی که بر او [[گریه]] کند با او در [[بهشت]] خواهد بود و کسی که او را [[سرزنش]] نماید، شریک [[خون]] او خواهد بود»<ref>{{متن حدیث|أَمَّا الْبَاکِی فَمَعَهُ فِی الْجَنَّةِ وَ أَمَّا الشَّامِتُ فَشَرِیکٌ فِی دَمِه}}؛ مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، ج۴۶، ص۱۹۳.</ref>.<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۲.</ref> | |||
==فرقۀ [[زیدیه]]== | |||
*[[پیروان زید]] به خاطر جلبتوجه تودهها و تسخیر [[عواطف]] و [[احساسات]] مذهبی و انگیزههای [[نفسانی]] با [[تمسک]] به روایتی از [[پیامبر]]{{صل}} که فرمودند: «[[مهدی]] از [[فرزندان]] [[حسین]]{{ع}} است، او با [[شمشیر]] به پا میخیزد و مادرش [[بهترین]] کنیزان خواهد بود» مدعی شدند چون [[زید]] از [[نسل]] [[حسین]]{{ع}} است و بر ضد [[ظالمان]] با [[شمشیر]] [[قیام]] کرده و از سویی [[فرزند]] کنیز است، [[مهدی موعود]] است<ref>ر.ک: محمد جعفری، سید حسین، تشیع در مسیر تاریخ، ص ۲۹۰ـ۲۹۳؛ قزوینی، سید محمد کاظم، امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور، ص ۵۶۸.</ref>.<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۵۴ ـ ۲۵۵.</ref> با این [[عقاید]] [[مذهب]] "[[زیدیه]]" به وجود آمد<ref>ر.ک: تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۹۱.</ref> و از [[زیدیه]] به "چهار [[امامی]]" نیز یاد میشود؛ زیرا آنان تنها به [[امامت امام علی]]، [[امام حسن]]، [[امام حسین]]{{ع}} و [[زید بن علی]] معتقدند و دیگر [[ائمه]]{{ع}} را تنها به عنوان [[پیشوایان]] [[علم]] و [[معرفت]] میدانند<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۱.</ref>. | |||
*اما براساس روایتی از خود [[زید]] عقیدۀ صحیح او در امر [[مهدویت]] روشن میشود: «پدرم [[علی بن حسین]]{{ع}} از پدرش [[حسین بن علی]]{{ع}} از [[رسول خدا]]{{صل}} [[روایت]] کرده است: «ای [[حسین]]! تو [[امامی]] و نه تن از [[فرزندان]] تو امینان و [[امامان]] معصوماند و نهمین آنان، [[مهدی]] ایشان است»<ref>خزاز رازی قمی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النصوص علی الائمة الاثنی عشر، ص ۳۲۷.</ref>.<ref>ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامۀ مهدویت، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.</ref> | |||
==[[عقاید]] [[زیدیه]]== | |||
*برخی تاریخنگاران [[اهل سنت]] کوشیدهاند [[عقاید]] [[زیدیه]] را به [[معتزله]] نزدیک نمایند<ref>ر.ک: الملل والنحل، ج۱، ص ۱۵۵.</ref>، بنابراین [[زیدیه]] [[اختلاف]] [[کلامی]] و [[فقهی]] متعددی با [[امامیه]] دارند<ref>ر.ک: فرهنگ فرق اسلامی، ص ۲۱۷ـ ۲۱۹.</ref>.<ref>فرهنگ شیعه، ص ۲۸۳.</ref> مهمترین [[اصول اعتقادی]] [[زیدیه]] در مسئلۀ [[امامت]] عبارت است از: | |||
# [[امامت]] به [[فرزندان حضرت]] [[فاطمه]]{{س}} منحصر است و مراد از فاطمی کسی است که از طریق [[پدر]] به [[امام حسن]]{{ع}} یا [[امام حسین]]{{ع}} برسد؛ زیرا [[پیامبر اکرم]]{{صل}} فرمودند: «الْمَهْدِیُ مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ»؛ | |||
# [[امام]] بایستی [[عالم به شریعت]] باشد تا بتواند [[مردم]] را به [[احکام دینی]] [[هدایت]] نماید؛ | |||
# [[امام]] باید [[زاهد]] باشد تا به [[اموال]] [[مسلمانان]] [[چشم]] [[طمع]] نورزد؛ | |||
# [[امام]] باید [[شجاع]] باشد تا در [[جهاد]] با [[دشمنان]] فرار نکند؛ | |||
# [[امام علی]]{{ع}} بر سایر [[صحابه]] در [[خلافت]] [[افضلیت]] و [[اولویت]] دارد و در عین حال، تقدم [[مفضول]] بر [[فاضل]] جایز است از اینرو از نظر آنها [[خلافت]] خلفای پیشین نیز [[مشروع]] است؛ | |||
#خالی بودن زمان از [[امام]] جایز است چنانکه امکان وجود دو [[امام]] در یک زمان در دو منطقه ممکن است؛ | |||
# [[قیام مسلحانه]] در برابر [[ستمگران]] به صورت علنی جایز است و در [[حقیقت]] این مهمترین ویژگی [[مکتب]] [[زیدیه]] است و البته این شرط را دربارۀ [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{ع}} لازم نمیدانند؛ زیرا [[پیامبر]] دربارۀ آنان فرمودند: «هُمَا إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدَا»؛ | |||
# [[مشروعیت]] [[امام]] به [[دعوت]] [[آشکار]] به خود و [[قیام]] علیه [[ظالمان]] مشروط است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۳.</ref>. | |||
==آرا و [[عقاید]] [[کلامی]] زیدیه== | |||
*برخی از آرا و [[عقاید]] [[کلامی]] زیدیه عبارتاند از: | |||
# [[زیدیه]] برخی از اوصاف [[خداوند]] را [[تأویل]] میکنند؛ مثلاً "ید" را به [[قدرت]] و [[نعمت]] [[تفسیر]] و [[تاویل]] میکنند. آنان [[رؤیت]] بصری [[خدا]] را محال و مستلزم حدوث و جسمانیت [[خدا]] میدانند؛ | |||
#دربارۀ [[عدل]] و [[حکمت الهی]] معتقدند [[خداوند]] [[فعل قبیح]] انجام نمیدهد و [[تکلیف]] به ما لا یطاق نمیکند و همچنین [[افعال]] [[قبیح]]، متعلق ارادۀ [[خدا]] نیست و آنچه به مقتضای [[حکمت]] [[واجب]] است، ترک نمیکند؛ | |||
#در [[خلق]] [[افعال]] و [[اختیار]]، تعابیر آنان به دیدگاه [[مفوضه]] نزدیکتر است؛ | |||
# [[مرتکب کبیره]] نه [[فاسق]] است نه [[مؤمن]] و اگر [[مرتکب کبیره]] بدون [[توبه]] بمیرد، مخلد در [[عذاب]] است<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص۳۰۳ ـ ۳۰۴</ref>. | |||
==انشعابهای [[زیدیه]]== | |||
*[[زیدیه]] به [[دلیل]] [[اختلافات]] [[فکری]] به انشعابات فراوانی دچار شده که شمار آنها تا پانزده شعبه شمرده شده است که البته بیشتر آنها از میان رفتهاند<ref>شخصیت و قیام زید بن علی، ص ۴۱۴.</ref>. برخی از این [[فرقهها]] عبارتاند از: | |||
#"[[جارودیه]]" یا "سرحوبیه"، [[پیروان]] ابیجارود ابونجم زیاد بن منذر عبدی [[همدانی]] [[خراسانی]]: اینان به [[خلافت بلافصل]] [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} معتقدند و ترک [[بیعت]] با [[علی]]{{ع}} را برابر با [[کفر]] میدانند؛ بنابر [[باور]] این گروه پس از [[امام علی]]{{ع}} دو فرزندش، [[امام حسن]] و [[امام حسین]]{{ع}} به [[امامت]] رسیدهاند و پس از این دو [[امام]] هر کس از [[فرزندان]] آنان [[قیام]] کند و شورای [[مسلمانان]] او را به [[امامت]] برگزیند، [[امام]] است<ref>فرق الشیعه، ص ۳۹ ـ ۴۰.</ref>. | |||
#"[[سلیمانیه]]" یا "[[جریریه]]"، [[پیروان]] [[سلیمان]] بن [[جریر]] رقی [[زیدی]]: این گروه [[بیعت با ابوبکر]] و [[عمر]] را [[خطا]] میشمارند؛ اما این [[خطا]] را به حد [[کفر]] نمیرسانند با این حال، [[عثمان]] را به [[دلیل]] بدعتهایی که به وجود آورده، [[کافر]] میدانند. | |||
#"[[صالحیه]]" یا "[[بتریه]]"، [[پیروان]] دو تن از [[رهبران]] [[زیدیه]]، [[حسن بن صالح بن حی همدانی]] و ابواسماعیل، کثیر بن [[اسماعیل]] بن [[نافع]] نواء، ملقب به کثیر النواء و الأبتر: اینان نیز [[خلافت ابوبکر]] و [[عمر]] را [[خطا]] میشمارند؛ اما دربارۀ [[عثمان]] توقف کرده و به تفسیق او قائل نیستند و نیز [[قیام با شمشیر]] و [[تعیین]] شورای [[مسلمانان]] را [[شرط امامت]] میدانند<ref>المقالات والفرق، ص ۷.</ref>.<ref>فرهنگ شیعه، ص ۲۸۴.</ref> | |||
#"قاسمیه"، [[پیروان]] قاسم رسی؛ | |||
#"هادویه"، [[پیروان]] [[یحیی]] بن [[حسین]] بن قاسم مشهور به الامام الهادی إلی الحق؛ | |||
#"ناصریه"، [[پیروان]] [[ناصر]] اطروش؛ | |||
#"صیاحیه"، [[پیروان]] صباح بن قاسم مری، یا مزنی؛ | |||
#"عقبیه"، [[پیروان]] [[عبدالله]] بن [[محمد]] عقبی؛ | |||
#"[[نعیمیه]]"، [[پیروان]] نعیم بن یمان؛ | |||
# "[[یعقوبیه]]"، [[پیروان]] [[یعقوب]] بن علیا عدی [[کوفی]]<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۴.</ref>. | |||
==[[زیدیه]] در [[آخر الزمان]]== | |||
*زیدیان در زمان معاصر نیز وجود دارد و اکثراً در [[یمن]] [[زندگی]] میکنند و دچار تحولات و عقیدههای [[سلفی]] شدهاند و اکثراً تابع [[مذهب]] [[شافعی]] اهل تسنن هستند. در روایتی [[امام صادق]]{{ع}} [[زیدیه]] را سپر بلای [[شیعه]] معرفی مینماید<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، اصولکافی، ج۲، ص ۲۲۵.</ref>؛ زیرا آنان به واسطۀ نسبت ظاهری با [[شیعه]] و همچنین افراطیگری، همیشه [[دشمنان]] را متوجه خود میساختند. | |||
*در برخی [[احادیث]] به [[جنگ امام مهدی]]{{ع}} با زیدیان اشاره شده از جمله: | |||
# در [[حدیثی]] [[امام صادق]]{{ع}} به [[مفضل]] فرمودند: «[[سید حسنی]] از طرف [[دیلم]] [[قیام]] میکند و با لشکری انبوه به [[حضرت مهدی]]{{ع}} ملحق میشود او [[حضرت]] را شناخته ولی برای [[اطمینان]] خاطر [[یاران]] خود از [[حضرت]] [[معجزات]] و نشانههایی را میخواهد و [[حضرت]] همه را انجام میدهد. [[سید حسنی]] [[دست]] میگشاید و با [[حضرت]] [[بیعت]] میکند و سایر لشکر او نیز با [[حضرت]] [[بیعت]] میکنند اما در میان [[سپاه]] او [[چهل]] هزار نفر [[زیدی]] [[مذهب]] هستند که [[قرآن]] حمایل کردهاند. آنها میگویند [[معجزات]] [[حضرت]] جملگی [[سحر]] است و از [[بیعت]] سرباز میزنند. درگیری میان دو دسته ایجاد میشود [[حضرت]] رو به زیدیان کرده و آنها را [[موعظه]] میکند و تا سه روز به آنها مهلت میدهد که در عقیدۀ خود تجدید نظر کنند؛ اما آنان روز به روز یاغیتر میشوند و سپس [[حضرت]] [[دستور]] میدهد که همه را بکشند و با قرآنهایشان [[دفن]] کنند تا [[روز قیامت]] بیشتر [[حسرت]] بخورند»<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص ۵۱۶.</ref>. | |||
# [[امام باقر]]{{ع}} فرمودند: «هنگامی که [[حضرت قائم]]{{ع}} [[قیام]] میکند به سوی [[کوفه]] رفته و در آنجا با شانزده هزار عالم [[دینی]] از فرقۀ [[بتریه]] روبرو میشود، آنان [[قاریان]] قرآنند و پیشانیهایشان از کثرت [[سجده]] پینه بسته است اما [[نفاق]] سرتاسر وجود آنان را گرفته است؛ این [[فرقه]] در حالی که [[غرق]] در [[سلاح]] هستند با [[حضرت]] روبرو میشوند همۀ آنان [[حضرت]] را [[انکار]] میکنند و میگویند: ای [[فرزند فاطمه]]! از همان راهی که آمدهای بازگرد؛ زیرا به تو نیازی نداریم و [[حضرت مهدی]]{{ع}} نیز شمشیر کشیده و آنان را یکسره از دم تیغ میگذراند. آنان همگی در پشت [[شهر]] [[نجف]] در یک نیمروز [[دوشنبه]] مانند شترِ [[قربانی]] کشته میشوند و حتی یک نفر از [[یاران]] [[حضرت]] هم آسیبی نمیبیند»<ref>اثبات الهداة، ج ۳، ص ۵۱۶.</ref>.<ref>ر.ک: حیدرزاده، عباس، فرهنگنامۀ آخرالزمان، ص ۳۴۶.</ref> | |||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||
نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۲:۰۱
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل زیدیه (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
شخصیت زید
- زید فرزند امام سجاد(ع) و شیعۀ امامیه و از حیث علم، زهد، ورع، شجاعت و دیانت از بزرگان اهل بیت(ع)[۱] و از شاگردان و راویان حدیث پدر و برادرش امام باقر(ع) بوده است و در کمالات علمی و معنوی، ائمه(ع) را بر خود برتر میدانست.زید خلفای اموی را بر حق نمیدانست بنابراین پس از شهادت امام حسین(ع) علیه آنان قیام کرد و به طرف کوفه رفته و به همراهی چهار هزار نفر با حاکم عراق (یوسف بن عمر) به جنگ برخاست، کار زید در کوفه ده ماه طول کشید تا اینکه در سال ۱۲۲ ه.ق به دستور هشام بن عبد الملک اموی به دار آویخته شد. سرش را به دمشق نزد هشام و از آنجا به مدینه بردند. قیام زید هیچگاه در جهت کنار گذاشتن امامان معصوم(ع) و غصب خلافت ایشان نبوده و پیدایش فرقهای به نام زیدیه از سر غلو و افراط دربارۀ وی بوده است؛ همانگونه که چنین گرایشهایی دربارۀ امام علی بن ابیطالب(ع) محمد حنفیه و اسماعیل بن جعفر نیز دیده میشود[۲].
- دلیل شبهه دربارۀ شخصیت زید، روایاتی است که از ائمه(ع) در مذمت و منقبت زید و نکوهش قیام او نقل شده است و حال آنکه این روایات نه از نظر سند قابل اعتمادند و نه از نظر کمیت و تعداد با روایات مدح و ستایشی که از زید شده است، برابری میکنند از این جهت محققان، روایات ذم را مردود دانستهاند[۳] و بیشتر روایاتی که از ائمه دربارۀ زید نقل شده تأیید و تکریم اوست از جمله: امام باقر(ع) فرمودند: «خدایا! پشت مرا به زید محکم فرما»[۴] آن حضرت با مشاهدۀ زید، آیۀ ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ﴾[۵] را تلاوت میکردند و میفرمودند: «ای زید! تو نمونۀ عمل به این آیه هستی»[۶]؛[۷] امام رضا(ع) او را دانشمند آلمحمد معرفی میکند[۸]؛ امام باقر(ع) نیز او را بزرگ خاندان آلرسول میداند[۹]؛ امام صادق(ع) پس از شهادت زید فرمودند: «خدا او را رحمت کند او مؤمنی دانا و دانایی راستگو بود اگر پیروز میشد به عهد خود وفا میکرد و اگر قدرت را به دست میگرفت میدانست آن را چگونه بهکار ببندد[۱۰] کسی که بر او گریه کند با او در بهشت خواهد بود و کسی که او را سرزنش نماید، شریک خون او خواهد بود»[۱۱].[۱۲]
فرقۀ زیدیه
- پیروان زید به خاطر جلبتوجه تودهها و تسخیر عواطف و احساسات مذهبی و انگیزههای نفسانی با تمسک به روایتی از پیامبر(ص) که فرمودند: «مهدی از فرزندان حسین(ع) است، او با شمشیر به پا میخیزد و مادرش بهترین کنیزان خواهد بود» مدعی شدند چون زید از نسل حسین(ع) است و بر ضد ظالمان با شمشیر قیام کرده و از سویی فرزند کنیز است، مهدی موعود است[۱۳].[۱۴] با این عقاید مذهب "زیدیه" به وجود آمد[۱۵] و از زیدیه به "چهار امامی" نیز یاد میشود؛ زیرا آنان تنها به امامت امام علی، امام حسن، امام حسین(ع) و زید بن علی معتقدند و دیگر ائمه(ع) را تنها به عنوان پیشوایان علم و معرفت میدانند[۱۶].
- اما براساس روایتی از خود زید عقیدۀ صحیح او در امر مهدویت روشن میشود: «پدرم علی بن حسین(ع) از پدرش حسین بن علی(ع) از رسول خدا(ص) روایت کرده است: «ای حسین! تو امامی و نه تن از فرزندان تو امینان و امامان معصوماند و نهمین آنان، مهدی ایشان است»[۱۷].[۱۸]
عقاید زیدیه
- برخی تاریخنگاران اهل سنت کوشیدهاند عقاید زیدیه را به معتزله نزدیک نمایند[۱۹]، بنابراین زیدیه اختلاف کلامی و فقهی متعددی با امامیه دارند[۲۰].[۲۱] مهمترین اصول اعتقادی زیدیه در مسئلۀ امامت عبارت است از:
- امامت به فرزندان حضرت فاطمه(س) منحصر است و مراد از فاطمی کسی است که از طریق پدر به امام حسن(ع) یا امام حسین(ع) برسد؛ زیرا پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «الْمَهْدِیُ مِنْ وُلْدِ فَاطِمَةَ»؛
- امام بایستی عالم به شریعت باشد تا بتواند مردم را به احکام دینی هدایت نماید؛
- امام باید زاهد باشد تا به اموال مسلمانان چشم طمع نورزد؛
- امام باید شجاع باشد تا در جهاد با دشمنان فرار نکند؛
- امام علی(ع) بر سایر صحابه در خلافت افضلیت و اولویت دارد و در عین حال، تقدم مفضول بر فاضل جایز است از اینرو از نظر آنها خلافت خلفای پیشین نیز مشروع است؛
- خالی بودن زمان از امام جایز است چنانکه امکان وجود دو امام در یک زمان در دو منطقه ممکن است؛
- قیام مسلحانه در برابر ستمگران به صورت علنی جایز است و در حقیقت این مهمترین ویژگی مکتب زیدیه است و البته این شرط را دربارۀ امام حسن و امام حسین(ع) لازم نمیدانند؛ زیرا پیامبر دربارۀ آنان فرمودند: «هُمَا إِمَامَانِ قَامَا أَوْ قَعَدَا»؛
- مشروعیت امام به دعوت آشکار به خود و قیام علیه ظالمان مشروط است[۲۲].
آرا و عقاید کلامی زیدیه
- زیدیه برخی از اوصاف خداوند را تأویل میکنند؛ مثلاً "ید" را به قدرت و نعمت تفسیر و تاویل میکنند. آنان رؤیت بصری خدا را محال و مستلزم حدوث و جسمانیت خدا میدانند؛
- دربارۀ عدل و حکمت الهی معتقدند خداوند فعل قبیح انجام نمیدهد و تکلیف به ما لا یطاق نمیکند و همچنین افعال قبیح، متعلق ارادۀ خدا نیست و آنچه به مقتضای حکمت واجب است، ترک نمیکند؛
- در خلق افعال و اختیار، تعابیر آنان به دیدگاه مفوضه نزدیکتر است؛
- مرتکب کبیره نه فاسق است نه مؤمن و اگر مرتکب کبیره بدون توبه بمیرد، مخلد در عذاب است[۲۳].
انشعابهای زیدیه
- زیدیه به دلیل اختلافات فکری به انشعابات فراوانی دچار شده که شمار آنها تا پانزده شعبه شمرده شده است که البته بیشتر آنها از میان رفتهاند[۲۴]. برخی از این فرقهها عبارتاند از:
- "جارودیه" یا "سرحوبیه"، پیروان ابیجارود ابونجم زیاد بن منذر عبدی همدانی خراسانی: اینان به خلافت بلافصل علی بن ابی طالب(ع) معتقدند و ترک بیعت با علی(ع) را برابر با کفر میدانند؛ بنابر باور این گروه پس از امام علی(ع) دو فرزندش، امام حسن و امام حسین(ع) به امامت رسیدهاند و پس از این دو امام هر کس از فرزندان آنان قیام کند و شورای مسلمانان او را به امامت برگزیند، امام است[۲۵].
- "سلیمانیه" یا "جریریه"، پیروان سلیمان بن جریر رقی زیدی: این گروه بیعت با ابوبکر و عمر را خطا میشمارند؛ اما این خطا را به حد کفر نمیرسانند با این حال، عثمان را به دلیل بدعتهایی که به وجود آورده، کافر میدانند.
- "صالحیه" یا "بتریه"، پیروان دو تن از رهبران زیدیه، حسن بن صالح بن حی همدانی و ابواسماعیل، کثیر بن اسماعیل بن نافع نواء، ملقب به کثیر النواء و الأبتر: اینان نیز خلافت ابوبکر و عمر را خطا میشمارند؛ اما دربارۀ عثمان توقف کرده و به تفسیق او قائل نیستند و نیز قیام با شمشیر و تعیین شورای مسلمانان را شرط امامت میدانند[۲۶].[۲۷]
- "قاسمیه"، پیروان قاسم رسی؛
- "هادویه"، پیروان یحیی بن حسین بن قاسم مشهور به الامام الهادی إلی الحق؛
- "ناصریه"، پیروان ناصر اطروش؛
- "صیاحیه"، پیروان صباح بن قاسم مری، یا مزنی؛
- "عقبیه"، پیروان عبدالله بن محمد عقبی؛
- "نعیمیه"، پیروان نعیم بن یمان؛
- "یعقوبیه"، پیروان یعقوب بن علیا عدی کوفی[۲۸].
زیدیه در آخر الزمان
- زیدیان در زمان معاصر نیز وجود دارد و اکثراً در یمن زندگی میکنند و دچار تحولات و عقیدههای سلفی شدهاند و اکثراً تابع مذهب شافعی اهل تسنن هستند. در روایتی امام صادق(ع) زیدیه را سپر بلای شیعه معرفی مینماید[۲۹]؛ زیرا آنان به واسطۀ نسبت ظاهری با شیعه و همچنین افراطیگری، همیشه دشمنان را متوجه خود میساختند.
- در برخی احادیث به جنگ امام مهدی(ع) با زیدیان اشاره شده از جمله:
- در حدیثی امام صادق(ع) به مفضل فرمودند: «سید حسنی از طرف دیلم قیام میکند و با لشکری انبوه به حضرت مهدی(ع) ملحق میشود او حضرت را شناخته ولی برای اطمینان خاطر یاران خود از حضرت معجزات و نشانههایی را میخواهد و حضرت همه را انجام میدهد. سید حسنی دست میگشاید و با حضرت بیعت میکند و سایر لشکر او نیز با حضرت بیعت میکنند اما در میان سپاه او چهل هزار نفر زیدی مذهب هستند که قرآن حمایل کردهاند. آنها میگویند معجزات حضرت جملگی سحر است و از بیعت سرباز میزنند. درگیری میان دو دسته ایجاد میشود حضرت رو به زیدیان کرده و آنها را موعظه میکند و تا سه روز به آنها مهلت میدهد که در عقیدۀ خود تجدید نظر کنند؛ اما آنان روز به روز یاغیتر میشوند و سپس حضرت دستور میدهد که همه را بکشند و با قرآنهایشان دفن کنند تا روز قیامت بیشتر حسرت بخورند»[۳۰].
- امام باقر(ع) فرمودند: «هنگامی که حضرت قائم(ع) قیام میکند به سوی کوفه رفته و در آنجا با شانزده هزار عالم دینی از فرقۀ بتریه روبرو میشود، آنان قاریان قرآنند و پیشانیهایشان از کثرت سجده پینه بسته است اما نفاق سرتاسر وجود آنان را گرفته است؛ این فرقه در حالی که غرق در سلاح هستند با حضرت روبرو میشوند همۀ آنان حضرت را انکار میکنند و میگویند: ای فرزند فاطمه! از همان راهی که آمدهای بازگرد؛ زیرا به تو نیازی نداریم و حضرت مهدی(ع) نیز شمشیر کشیده و آنان را یکسره از دم تیغ میگذراند. آنان همگی در پشت شهر نجف در یک نیمروز دوشنبه مانند شترِ قربانی کشته میشوند و حتی یک نفر از یاران حضرت هم آسیبی نمیبیند»[۳۱].[۳۲]
پرسشهای وابسته
جستارهای وابسته
- آخر الزمان
- آدینه (جمعه)
- آستانه عسکریین
- آستانه قیامت
- آفتاب پشت ابر (خورشید پشت ابر)
- آینده پژوهی
- آیین جدید دین در عصر ظهور
- اَبدال
- ابوالادیان
- ابوصالح
- ابوالقاسم (امام مهدی)
- اثناعشریه
- احمد (امام مهدی)
- احمد بن اسحاق قمی
- احمد بن هلال کرخی
- احمدیه (قادیانیه)
- اخیار
- ادله رجعت
- اسماعیلیه
- أشراط الساعه
- اصحاب قائم (یاران امام مهدی)(ع)
- اصحاب کهف
- اقامتگاه امام مهدی در عصر ظهور (مسجد سهله)
- القاب امام مهدی (ع)
- امامت امام مهدی (ع)
- امامت و مهدویت
- امام حسن عسکری
- امام زمان (صاحب الزمان)
- امام شناسی (مرگ جاهلی)
- امام مهدی از ولادت تا ظهور
- امامیه
- امدادهای غیبی
- امکان رجعت (رجعت)
- امنیت (حکومت جهانی)
- انتظار فرج
- انتقام
- انجمن حجتیه
- انطاکیه
- اوتاد
- اهل سنت و امام مهدی موعود
- اهل سنّت و ولادت امام مهدی (ع)
- اهل کتاب در عصر ظهور
- ایام الله
- ایستادن هنگام شنیدن لقب قائم
- باب (علی محمد شیرازی)
- بابیه (باب)
- باران های پیاپی
- باقریه
- البرهان فی علامات امام مهدی آخر الزمان
- بعثت امام مهدی
- بلالی (محمد بن علی بن بلال)
- بلالیه
- بهائیت
- البیان فی اخبار صاحب الزمان
- بیت الحمد
- بیت المقدس
- بیدا (خسف به بیدا)
- بیعت امام مهدی
- بیعت نامه امام مهدی
- البیعه لله
- پایان تاریخ (آخرالزمان)
- پدر امام مهدی (امام حسن عسکری)
- پدر امام مهدی و اهل سنّت
- پرچم امام مهدی
- پرچم های سیاه
- پیراهن امام مهدی
- تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم
- تاریخ عصر غیبت
- تاریخ غیبت کبرا
- تشرف (ملاقات با امام مهدی
- تکذیب وقت گزاران وقت ظهور
- تَناثُرُ النُّجُوم
- توقیع
- جبرئیل
- جده
- جزیره خضرا
- جزیره خضرا در ترازوی نقد
- جعفر کذاب
- جمعه
- جنگ افزارهای امام مهدی (سلاح امام مهدی)
- حجت
- حجر الاسود
- حدیث غدیر
- حدیث لوح حضرت زهرا (لوح حضرت زهرا)
- حدیث معراج
- حِرْز امام مهدی
- حرمت نام بردن امام مهدی
- حسن شریعی
- حسین بن روح نوبختی
- حسین بن منصور حلاج
- حکومت جهانی
- حکومت صالحان
- حکومت مستضعفان
- حکیمه خاتون
- حیرت
- خاتم الاوصیاء
- خراسانی (خروج خراسانی)
- خردسال ترین پیشوای معصوم (امامت امام مهدی)
- خروج خراسانی
- خروج دابة الاَرض
- خروج دجال
- خروج سفیانی
- خروج سید حسنی
- خروج شعیب بن صالح
- خروج شیصبانی
- خروج عوف سلمی
- خروج امام مهدی (قیام امام مهدی)
- خروج یأجوج (یأجوج و مأجوج)
- خروج یمانی
- خسف به بیداء
- خسوف و کسوف غیرعادی
- خضر
- خلافت موعود
- خورشید پشت ابر
- خطبه قیام
- خورشید مغرب
- خیمه
- دابه الارض (خروج دابه الارض)
- دادگستر جهان
- دانشمندان عامه و امام مهدی موعود
- دجال (خروج دجال)
- در انتظار ققنوس
- در فجر ساحل
- دست بر سر گذاشتن
- دعای افتتاح
- دعای عهد
- دعای ندبه
- دعای سمات
- دوازده امامی (اثناعشریه)
- دولت کریمه (حکومت جهانی)
- دین در آخرالزمان (آخرالزمان)
- دین عصر ظهور
- ذی طوی
- رایات سود (پرچم های سیاه)
- رحلت امام مهدی (فرجام امام مهدی)
- رجعت
- رجعت کنندگان
- رکن و مقام
- رؤیت امام مهدی (ملاقات امام مهدی)
- زبور داود
- زمینه سازان ظهور
- زنان آخرالزمان (آخرالزمان)
- زنان و قیام امام مهدی (یاران امام مهدی)
- زندگی آخرالزمان (آخرالزمان)
- زیارت آل یس
- زیارت ناحیه مقدسه
- زیارت رجبیه
- زیدیه
- سازمان وکالت
- سامرا
- سرداب سامرا
- سلاح امام مهدی
- سفیانی (خروج سفیانی)
- سید حسنی (خروج سید حسنی)
- سیره حکومتی امام مهدی
- سیصد و سیزده
- شاهدان ولادت امام مهدی
- شرایط ظهور
- شرید
- شریعیه
- شعبان
- شعیب بن صالح (خروج شعیب)
- شلمغانیه
- شمائل امام مهدی
- شمشیر امام مهدی (سلاح امام مهدی)
- شهادت امام مهدی (فرجام امام مهدی)
- شیخیه
- شیطان (کشته شدن شیطان)
- شیصبانی (خروج شیصبانی)
- شیعه
- صاحب الامر
- صاحب الدار
- صاحب الزمان
- صاحب السیف
- صاحب الغیبه
- صاید بن صید (خروج دجال)
- صقیل (مادر امام مهدی)
- صیحه آسمانی (ندای آسمانی)
- طالقان
- طرید
- طلوع خورشید از مغرب
- طویل العمر
- طی الارض
- طیبه
- ظهور
- عاشورا
- عبرتایی (احمد بن هلال)
- عثمان بن سعید عمری
- عدد یاران امام مهدی (سیصد و سیزده)
- عدل و قسط (حکومت جهانی)
- العرف الوردی فی اخبار الامام مهدی
- عسکریه
- عصائب
- عصر زندگی
- عقد الدرر فی اخبار المنتظر
- علایم ظهور (نشانه های ظهور)
- علائم قیامت (اشراط الساعه)
- علی بن محمد سمری
- غار انطاکیه (انطاکیه)
- غایب (امام غایب)
- غریم
- غلام
- غیبت (پنهان شدن)
- الغیبه
- غیبت صغرا
- غیبت کبرا
- فترت
- فرید
- فرجام امام مهدی
- فرجام شناسی (آینده پژوهی)
- فضیلت انتظار فرج (انتظار فرج)
- فضیلت منتظران (منتظر)
- فلسفه رجعت (رجعت)
- فلسفه غیبت صغرا (غیبت صغرا)
- فلسفه غیبت (غیبت امام مهدی)
- فواید امام غایب
- فوتوریسم
- قائم
- قادیانیه
- قتل نفس زَکیّه
- قم
- قیامت صغرا (رجعت)
- قیام های پیش از ظهور
- کتاب الغیبه للحجه
- کشته شدن شیطان
- کمال الدین و تمام النعمه
- کوفه
- کنیه امام مهدی (ابوالقاسم)
- کوه رَضْوی
- کیسانیه
- لباس امام مهدی (پیراهن امام مهدی)
- لوح حضرت زهرا
- مادر امام مهدی
- متمهدی (مدعیان مهدویت)
- مثلث برمودا (جزیره خضرا)
- محدَّث
- محل بیعت امام مهدی (رکن و مقام)
- محل ظهور امام مهدی (مسجد الحرام)
- محل قتل نفس زکیه (رکن و مقام)
- محمد
- محمد بن عثمان بن سعید عمری
- محمد بن علی بن هلال
- محمد بن علی شلمغانی
- محمد بن نصیر نمیری
- محمدیه
- مدعیان بابیت
- مدعیان مهدویت
- مرجع تقلید
- مردان آخرالزمان (آخرالزمان)
- مرکز حکومت امام مهدی (مسجد کوفه)
- مرگ جاهلی
- مرگ سرخ
- مرگ سفید
- مستضعف
- مسجد جمکران
- مسجد الحرام
- مسجد سهله
- مسجد صاحب الزمان (مسجد جمکران)
- مسجد کوفه
- مصلای جمعه و جماعات در عصر ظهور (مسجد کوفه)
- مضطر
- معجم احادیث الامام المهدی
- معمرین
- مغیریه
- مقتدای مسیح
- مکیال المکارم فی فواید الدعاء للقائم
- ملاحم و فتن
- ملاقات با امام مهدی
- ملیکه (مادر امام مهدی)
- منتخب الاثر
- منتظِر
- منتَظَر
- منتقم
- منصور
- موتور
- موسویه
- موعود مسیحیت
- موعود یهود
- مهدی
- مهدی سودانی
- مهدی موعود
- مهدویت
- ممهدون (زمینه سازان ظهور)
- مهدویت پژوهی (آینده پژوهی)
- امام مهدی شخصی و امام مهدی نوعی
- مهدیه
- میراث دار پیامبران
- ناحیه مقدسه
- نام های حضرت محمد (احمد)
- ناووسیه
- نجبا
- ندای آسمانی
- نرگس (مادر امام مهدی)
- نزول عیسی
- نشانه های آخرالزمان (آخرالزمان
- نشانه های ظهور
- نفس زکیه
- نماز امام زمان
- نواب خاص
- نیابت خاص
- نیابت عام
- نیمه شعبان
- وقاتون (وقت ظهور)
- وقت ظهور
- وقت معلوم
- وکلای امام مهدی
- ولادت امام مهدی
- ولایت فقیه
- ولی فقیه
- همسر و فرزند امام مهدی
- هیبت امام مهدی
- یأجوج و مأجوج
- یاران امام مهدی
- یالثارات الحسین
منابع
محدثی، جواد، فرهنگ غدیر
سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت
مجتبی تونهای، موعودنامه
حیدرزاده، عباس، فرهنگنامه آخرالزمان.
منبعشناسی جامع زیدیه
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامۀ مهدویت، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.
- ↑ ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۲.
- ↑ ربانی گلپایگانی، علی، درآمدی بر علم کلام، ص۲۰۲.
- ↑ «اللهم اشدُدْ ارزی بزید»؛ امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج۳، ص۷۰.
- ↑ «ای مؤمنان! به دادگری بپاخیزید و برای خداوند گواهی دهید» سوره نساء، آیه 135.
- ↑ امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج ۳، ص ۱۷۰.
- ↑ ر.ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۵۴ ـ ۲۵۵.
- ↑ «اِنّه کانَ مِنْ علماءِ آل محمد(ص)»؛ ابن بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا(ع)، ج۱، باب ۲۵، ص۲۴۸.
- ↑ «هَذَا سَیِّدٌ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ»؛ ابن بابویه، محمد بن علی، امالی، ص۳۳۵، ح ۱۱.
- ↑ طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، ص ۵۰۵.
- ↑ «أَمَّا الْبَاکِی فَمَعَهُ فِی الْجَنَّةِ وَ أَمَّا الشَّامِتُ فَشَرِیکٌ فِی دَمِه»؛ مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، ج۴۶، ص۱۹۳.
- ↑ ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۲.
- ↑ ر.ک: محمد جعفری، سید حسین، تشیع در مسیر تاریخ، ص ۲۹۰ـ۲۹۳؛ قزوینی، سید محمد کاظم، امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور، ص ۵۶۸.
- ↑ ر.ک: سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۲۵۴ ـ ۲۵۵.
- ↑ ر.ک: تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۳۹۱.
- ↑ ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۱.
- ↑ خزاز رازی قمی، علی بن محمد، کفایة الاثر فی النصوص علی الائمة الاثنی عشر، ص ۳۲۷.
- ↑ ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامۀ مهدویت، ج۱، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.
- ↑ ر.ک: الملل والنحل، ج۱، ص ۱۵۵.
- ↑ ر.ک: فرهنگ فرق اسلامی، ص ۲۱۷ـ ۲۱۹.
- ↑ فرهنگ شیعه، ص ۲۸۳.
- ↑ ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۳.
- ↑ ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص۳۰۳ ـ ۳۰۴
- ↑ شخصیت و قیام زید بن علی، ص ۴۱۴.
- ↑ فرق الشیعه، ص ۳۹ ـ ۴۰.
- ↑ المقالات والفرق، ص ۷.
- ↑ فرهنگ شیعه، ص ۲۸۴.
- ↑ ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۳۰۴.
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، اصولکافی، ج۲، ص ۲۲۵.
- ↑ اثبات الهداة، ج ۳، ص ۵۱۶.
- ↑ اثبات الهداة، ج ۳، ص ۵۱۶.
- ↑ ر.ک: حیدرزاده، عباس، فرهنگنامۀ آخرالزمان، ص ۳۴۶.