←منابع
(←منابع) |
|||
| (۲۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
==فهرست پیشنهادی== | ==فهرست پیشنهادی== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
# معناشناسی: | |||
## معنای لغوی | |||
# [[جنگ]] ([[حرب]] یا [[قتال]]) | ## معنای اصطلاحی | ||
# [[دفاع]] | ## رابطه با واژگان همسو: | ||
## [[جنگ]] ([[حرب]] یا [[قتال]]) | |||
## [[دفاع]] | |||
# پیشینه: | |||
## جهاد در شرایع پیشین | |||
## جهاد در تاریخ اسلام | |||
# | # [[فلسفه جهاد]] ([[حکمت تشریع جهاد]]) | ||
# | # مراحل تشریع جهاد | ||
# [[فضیلت جهاد]] (اهمیت و جایگاه) | |||
# [[حکم تکلیفی]] جهاد | |||
# اقسام [[جهاد]]: | |||
## گونههای جهاد از جهت نوع [[دشمن]]: | |||
### [[جهاد با دشمن ظاهری]] ([[جهاد اصغر]]) | |||
### [[جهاد با دشمن باطنی]] ([[جهاد اکبر]]): | |||
#### [[جهاد با نفس]] | |||
#### [[جهاد با شیطان]] | |||
## اقسام جهاد از جهت نوع ابزار آن: | |||
### [[جهاد با جان]] | |||
### [[جهاد با مال]] | |||
{{پایان}} | ### [[جهاد با زبان و قلم]] | ||
## گونههای جهاد از جهت ماهیت و [[هدف]] آن: | |||
### [[جهاد نظامی]]: | |||
#### [[جهاد ابتدایی]] | |||
#### [[جهاد دفاعی]] | |||
### [[جهاد سیاسی]] | |||
### [[جهاد اقتصادی]] | |||
### [[جهاد علمی]] و [[جهاد فرهنگی|فرهنگی]] | |||
## اقسام جهاد با توجه به جبهه مقابل: | |||
### [[جهاد با مشرکان]] | |||
### [[جهاد با کافران]] | |||
### [[جهاد با اهل کتاب]] | |||
### [[جهاد با منافقان]] | |||
### [[جهاد با باغیان]] | |||
# چگونگی جهاد: | |||
## آمادگی برای جنگ | |||
## عملیات جمعآوری اطلاعات | |||
## دعوت دشمن به اسلام | |||
## اولویت جنگ با دشمن نزدیک | |||
## رویارویی هنگام جنگ | |||
## رعایت آداب جنگ | |||
# آثار و [[برکات]] شرکت در جهاد | |||
# [[انگیزهها]] و اسباب شرکت در جهاد | |||
# موانع جهاد (شرایط ترک جهاد) | |||
# تخلف از جهاد (پیامدهای جهادگریزی) | |||
# [[احکام]] و [[آداب جهاد]]: | |||
## [[محرمات]] جهاد | |||
## [[آداب جهاد|آداب]] و [[اخلاق جهاد]]: | |||
### مستحبات جهاد | |||
### مکروهات جهاد | |||
### اخلاق جهاد | |||
## مباحات جهاد | |||
## جهاد در [[ماههای حرام]] | |||
## جهاد در [[حرم]] | |||
## احکام [[اسیر]] | |||
## احکام [[شهید]] | |||
## احکام [[غنیمت جنگی]] | |||
## احکام [[صلح]] | |||
## احکام [[مرزبانی]] | |||
# [[پیروزی و شکست در جهاد]] | |||
# [[حقوق مادی مجاهدان|حقوق مادی]] و [[حقوق معنوی مجاهدان|معنوی مجاهدان]] | |||
{{پایان فهرست اثر}} | |||
==الحياة ج۱۲== | ==الحياة ج۱۲== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
* فصل ۱۷- نقش جهاد (جنگهای عقیدتی) در تاریخ | * فصل ۱۷- نقش جهاد (جنگهای عقیدتی) در تاریخ | ||
* (۱) - اصول انسانی اسلام در جنگها | * (۱) - اصول انسانی اسلام در جنگها | ||
| خط ۶۲: | خط ۱۰۲: | ||
* (۱) - جهاد زبانی و گفتاری | * (۱) - جهاد زبانی و گفتاری | ||
* (۲) - جهاد با قلم | * (۲) - جهاد با قلم | ||
{{پایان | {{پایان فهرست اثر}} | ||
==ح نبوی ج۶== | ==ح نبوی ج۶== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
* الباب السابع الجهاد | * الباب السابع الجهاد | ||
* الفصل الأول الحث على الجهاد | * الفصل الأول الحث على الجهاد | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۴۸: | ||
* ۵ / ۸ غزوة الفتح | * ۵ / ۸ غزوة الفتح | ||
* ۵ / ۹ غزوة حنين والطائف وأوطاس | * ۵ / ۹ غزوة حنين والطائف وأوطاس | ||
{{پایان | {{پایان فهرست اثر}} | ||
==الدليل التصنيفي== | ==الدليل التصنيفي== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
===اجمالي=== | ===اجمالي=== | ||
* ۵.الجهاد والتعبئة العسكرية | * ۵.الجهاد والتعبئة العسكرية | ||
| خط ۴۴۶: | خط ۴۸۲: | ||
* ۱۱:۶:۵ النصر | * ۱۱:۶:۵ النصر | ||
* ۱۲:۶:۵ سجود الشكر لله تعالى | * ۱۲:۶:۵ سجود الشكر لله تعالى | ||
{{پایان | {{پایان فهرست اثر}} | ||
==مباحث مهم== | ==مباحث مهم== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
# [[فضیلت جهاد|فضیلت]] و [[جایگاه جهاد]] و [[دفاع]] | # [[فضیلت جهاد|فضیلت]] و [[جایگاه جهاد]] و [[دفاع]] | ||
# [[فلسفه جهاد]] | # [[فلسفه جهاد]] | ||
| خط ۴۷۶: | خط ۵۱۰: | ||
# [[حقوق مادی مجاهدان|حقوق مادی]] و [[حقوق معنوی مجاهدان|معنوی مجاهدان]] | # [[حقوق مادی مجاهدان|حقوق مادی]] و [[حقوق معنوی مجاهدان|معنوی مجاهدان]] | ||
# [[عملیات جنگ]] و [[تکنیکهای نظامی و جاسوسی]] | # [[عملیات جنگ]] و [[تکنیکهای نظامی و جاسوسی]] | ||
{{پایان | {{پایان فهرست اثر}} | ||
==جستارهای وابسته== | ==جستارهای وابسته== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
# [[آب بستن در جهاد]] | # [[آب بستن در جهاد]] | ||
# [[آداب جهاد]] | # [[آداب جهاد]] | ||
| خط ۶۳۶: | خط ۶۶۸: | ||
# [[کشتن حیوان در جهاد]] | # [[کشتن حیوان در جهاد]] | ||
# [[کفاره قتل مسلمان]] | # [[کفاره قتل مسلمان]] | ||
{{پایان | {{پایان فهرست اثر}} | ||
==فرهنگ موضوعی جهاد== | ==فرهنگ موضوعی جهاد== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
* پیشگفتار | * پیشگفتار | ||
* مقدمه | * مقدمه | ||
| خط ۶۹۷: | خط ۷۲۷: | ||
* [[وجوب جهاد]] به عنوان یک [[تکلیف]]، [[علی]] رغم ناگوار شمردن آن | * [[وجوب جهاد]] به عنوان یک [[تکلیف]]، [[علی]] رغم ناگوار شمردن آن | ||
* [[فرمان]] به [[جهاد در راه خدا]] | * [[فرمان]] به [[جهاد در راه خدا]] | ||
* [[اعلان]] [[جنگ]] [[حضرت سلیمان]] به [[قوم | * [[اعلان]] [[جنگ]] [[حضرت سلیمان]] به [[قوم سبأ]] | ||
* [[لزوم]] حرکت و [[بسیج]] به سوی جبهههای [[نبرد]] | * [[لزوم]] حرکت و [[بسیج]] به سوی جبهههای [[نبرد]] | ||
* هشدار به [[سستی]] کنندگان در [[جهاد]] | * هشدار به [[سستی]] کنندگان در [[جهاد]] | ||
| خط ۸۸۶: | خط ۹۱۶: | ||
* پیامد [[تخلف]]، [[محروم]] شدن از [[غنایم]] و شرکت در [[جهاد]] | * پیامد [[تخلف]]، [[محروم]] شدن از [[غنایم]] و شرکت در [[جهاد]] | ||
* [[دعوت]] به [[جهاد با مشرکان]]، [[آزمایش]] متخلفان پشیمان | * [[دعوت]] به [[جهاد با مشرکان]]، [[آزمایش]] متخلفان پشیمان | ||
* [[جنگ]] [[ | * [[جنگ]] [[بنیالمصطلق]] | ||
* [[تهدید]] [[منافقان]] به [[اخراج]] [[پیامبر]]{{صل}} از [[مدینه]] به هنگام بازگشت از [[جنگ]] [[ | * [[تهدید]] [[منافقان]] به [[اخراج]] [[پیامبر]]{{صل}} از [[مدینه]] به هنگام بازگشت از [[جنگ]] [[بنیالمصطلق]] | ||
* [[فتح مکه]] | * [[فتح مکه]] | ||
* [[وعده]] [[فتح مکه]] و ورود فوج فوج [[مردم]] به [[اسلام]] | * [[وعده]] [[فتح مکه]] و ورود فوج فوج [[مردم]] به [[اسلام]] | ||
| خط ۸۹۷: | خط ۹۲۷: | ||
* [[فرمان]] [[بسیج عمومی]] برای [[جهاد]] در [[جبهه]] [[تبوک]] | * [[فرمان]] [[بسیج عمومی]] برای [[جهاد]] در [[جبهه]] [[تبوک]] | ||
* [[اعلان]] [[آمادگی]] [[مؤمنان]] برای [[جهاد]] | * [[اعلان]] [[آمادگی]] [[مؤمنان]] برای [[جهاد]] | ||
* [[اشتیاق]] بکّائین به حضور در [[جنگ]] | * [[اشتیاق]] بکّائین به حضور در [[جنگ]] علیرغم نداشتن امکانات | ||
* تضمین [[پیروزی]] [[پیامبر]]{{صل}} از جانب [[خداوند]] | * تضمین [[پیروزی]] [[پیامبر]]{{صل}} از جانب [[خداوند]] | ||
* شرایط سخت [[جنگ تبوک]] | * شرایط سخت [[جنگ تبوک]] | ||
| خط ۹۱۵: | خط ۹۴۵: | ||
* [[پشیمانی]] سه تن از متخلفان [[جنگ تبوک]] و [[پذیرش توبه]] آنان | * [[پشیمانی]] سه تن از متخلفان [[جنگ تبوک]] و [[پذیرش توبه]] آنان | ||
* باز بودن [[راه]] [[توبه]] برای [[مؤمنان]] [[خطاکار]] و متخلّف از [[جنگ]] | * باز بودن [[راه]] [[توبه]] برای [[مؤمنان]] [[خطاکار]] و متخلّف از [[جنگ]] | ||
* [[سریّه]] [[ | * [[سریّه]] [[ذاتالسلاسل]] | ||
* [[سوگند]] به اسبان تیزرو در [[هجوم]] غافلگیرانه [[جنگ]] [[ | * [[سوگند]] به اسبان تیزرو در [[هجوم]] غافلگیرانه [[جنگ]] [[ذاتالسلاسل]] | ||
* [[سریّه]] عبداللَّه بن [[جحش]] | * [[سریّه]] عبداللَّه بن [[جحش]] | ||
* [[بازداشتن مردم از راه خدا]]، [[کفر]] ورزیدن و [[فتنه]]گری، گناهی بزرگتر از [[جنگ]] در [[ماههای حرام]] | * [[بازداشتن مردم از راه خدا]]، [[کفر]] ورزیدن و [[فتنه]]گری، گناهی بزرگتر از [[جنگ]] در [[ماههای حرام]] | ||
| خط ۱٬۲۷۹: | خط ۱٬۳۰۹: | ||
* [[بصیرت سیاسی]] و [[آگاهی]] بالا | * [[بصیرت سیاسی]] و [[آگاهی]] بالا | ||
* [[پایداری]] در مواضع [[حق]] و [[سازش ناپذیری]] در برابر [[ظلم]] | * [[پایداری]] در مواضع [[حق]] و [[سازش ناپذیری]] در برابر [[ظلم]] | ||
* [[شجاعت]] | * [[شجاعت]] وصفناپذیر | ||
* [[مشتاق]] به [[هدایت]] [[انسانها]] | * [[مشتاق]] به [[هدایت]] [[انسانها]] | ||
* [[اعتماد]] و [[توکل]] بر [[خداوند]] | * [[اعتماد]] و [[توکل]] بر [[خداوند]] | ||
| خط ۱٬۳۰۶: | خط ۱٬۳۳۶: | ||
* [[فرماندهی]] و [[مدیریت]] | * [[فرماندهی]] و [[مدیریت]] | ||
* [[لزوم]] و [[ضرورت]] [[فرماندهی]] | * [[لزوم]] و [[ضرورت]] [[فرماندهی]] | ||
* [[ | * [[شایستهسالاری]] در [[نصب]] [[فرماندهی]] | ||
* استفاده از [[فرماندهان]] نیرومند، با تجربه و خیراندیش در [[جنگ]] | * استفاده از [[فرماندهان]] نیرومند، با تجربه و خیراندیش در [[جنگ]] | ||
* ویژگیهای [[فرمانده]] مکتبی | * ویژگیهای [[فرمانده]] مکتبی | ||
| خط ۱٬۳۱۶: | خط ۱٬۳۴۶: | ||
* با [[تقوا]]، کنترل کننده [[هوسها]] و پرهیزگر از پرخاشگری | * با [[تقوا]]، کنترل کننده [[هوسها]] و پرهیزگر از پرخاشگری | ||
* [[قاطع]] در سرکوبی [[شورشگران]] و حلّ بحرانها | * [[قاطع]] در سرکوبی [[شورشگران]] و حلّ بحرانها | ||
* [[مالک اشتر]]، [[اسوه]] [[فرماندهان]] ([[بنده | * [[مالک اشتر]]، [[اسوه]] [[فرماندهان]] ([[بنده خدا]]، هوشیار، [[شجاع]]، [[خیرخواه]]، [[مطیع]] | ||
* [[حفظ]] سلسه مراتب در [[فرماندهی]] | * [[حفظ]] سلسه مراتب در [[فرماندهی]] | ||
* [[وظایف]] و اختیارت | * [[وظایف]] و اختیارت | ||
| خط ۱٬۴۵۲: | خط ۱٬۴۸۲: | ||
* [[نیایش]] [[امام علی]]{{ع}} در [[نبرد]] | * [[نیایش]] [[امام علی]]{{ع}} در [[نبرد]] | ||
* عوامل [[آرامش]] و تقویت [[روحیه]] در [[دعاهای امام سجاد]]{{ع}} | * عوامل [[آرامش]] و تقویت [[روحیه]] در [[دعاهای امام سجاد]]{{ع}} | ||
* | * [[سوارهنظام]] | ||
* [[سوگند]] به اسب [[مجاهدان]] | * [[سوگند]] به اسب [[مجاهدان]] | ||
* [[رزمندگان]] | * [[رزمندگان]] [[سوارهنظام]]، مورد [[عنایت ویژه]] [[خداوند]] | ||
* [[تجهیز]] سواره و پیاده [[نظام]] از سوی [[پیامبر]] هنگام رسیدن به [[دشمن]] | * [[تجهیز]] سواره و پیاده [[نظام]] از سوی [[پیامبر]] هنگام رسیدن به [[دشمن]] | ||
* [[پاداش]] تهیه و آماده داشتن مرکب برای [[جبهه]] | * [[پاداش]] تهیه و آماده داشتن مرکب برای [[جبهه]] | ||
| خط ۱٬۵۱۶: | خط ۱٬۵۴۶: | ||
* [[شهادت]]، نتیجه [[معامله با خدا]] | * [[شهادت]]، نتیجه [[معامله با خدا]] | ||
* نشان دادن [[مقام]] و جایگاه [[شهیدان کربلا]] به آنان | * نشان دادن [[مقام]] و جایگاه [[شهیدان کربلا]] به آنان | ||
* [[شهید]] | * [[شهید اول]]ین کسی که وارد [[بهشت]] میشود | ||
* [[شهادت]] [[راه]] [[رسیدن به کمال]] | * [[شهادت]] [[راه]] [[رسیدن به کمال]] | ||
* [[پاداش شهید]] تا [[داوری]] بین [[بهشت و جهنم]] | * [[پاداش شهید]] تا [[داوری]] بین [[بهشت و جهنم]] | ||
| خط ۱٬۵۷۲: | خط ۱٬۶۰۲: | ||
* اطلاعات و [[حفاظت]] | * اطلاعات و [[حفاظت]] | ||
* تأکید [[امام علی]]{{ع}} بر اعزام عناصر اطلاعاتی [[جهت]] کسب خبر | * تأکید [[امام علی]]{{ع}} بر اعزام عناصر اطلاعاتی [[جهت]] کسب خبر | ||
* [[فرمان]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} به [[مالک اشتر]] در مورد | * [[فرمان]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} به [[مالک اشتر]] در مورد جمعآوری اطلاعات | ||
* [[اقدام]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} بر جمعآوری [[اخبار]] از [[خوارج]] | * [[اقدام]] [[امیر مؤمنان]]{{ع}} بر جمعآوری [[اخبار]] از [[خوارج]] | ||
* [[شناسایی]] نقاط [[ضعف]] [[دشمن]] | * [[شناسایی]] نقاط [[ضعف]] [[دشمن]] | ||
| خط ۱٬۵۸۶: | خط ۱٬۶۱۶: | ||
* عدم کارآیی کثرت نیرو و ساز و برگ نظامی [[دشمنان]] در مقابل [[حق]] و [[اهل]] [[ایمان]] | * عدم کارآیی کثرت نیرو و ساز و برگ نظامی [[دشمنان]] در مقابل [[حق]] و [[اهل]] [[ایمان]] | ||
* مرعوب و هراسناک بودن [[دشمنان]] از لحاظ [[روحی]] | * مرعوب و هراسناک بودن [[دشمنان]] از لحاظ [[روحی]] | ||
* [[اختلاف]] و پراکندگی دلها، | * [[اختلاف]] و پراکندگی دلها، علیرغم [[اتّحاد]] ظاهری | ||
* [[روحیات]] [[فرماندهان]] [[دشمن]] | * [[روحیات]] [[فرماندهان]] [[دشمن]] | ||
* توجّه به [[ضعف]] و [[قوّت]] [[روحیات]] [[فرماندهان]] [[دشمن]] | * توجّه به [[ضعف]] و [[قوّت]] [[روحیات]] [[فرماندهان]] [[دشمن]] | ||
| خط ۱٬۷۰۵: | خط ۱٬۷۳۵: | ||
* [[وحدت]] [[فرماندهی]] | * [[وحدت]] [[فرماندهی]] | ||
* غافلگیری [[یهود]] [[بنی نضیر]] | * غافلگیری [[یهود]] [[بنی نضیر]] | ||
* [[هجوم]] غافلگیرانه در [[جنگ]] [[ | * [[هجوم]] غافلگیرانه در [[جنگ]] [[ذاتالسلاسل]] توسط [[علی]]{{ع}} | ||
* تعقیب غافلگیرانه [[دشمن]] در حمراء الاسد | * تعقیب غافلگیرانه [[دشمن]] در حمراء الاسد | ||
* تمرکز قوا | * تمرکز قوا | ||
| خط ۱٬۷۹۴: | خط ۱٬۸۲۴: | ||
* [[ارزش]] [[جهاد مالی]] در [[راه خدا]] | * [[ارزش]] [[جهاد مالی]] در [[راه خدا]] | ||
* [[جهاد مالی]] همسنگ [[جهاد جانی]] | * [[جهاد مالی]] همسنگ [[جهاد جانی]] | ||
* [[مالیات]]، پشتوانه هزینه [[سپاهیان | * [[مالیات]]، پشتوانه هزینه [[سپاهیان اسلام]] | ||
* [[جهاد با مال]] و [[جان]] از [[لوازم ایمان]] | * [[جهاد با مال]] و [[جان]] از [[لوازم ایمان]] | ||
* [[پاداش]] [[جهاد مالی]] | * [[پاداش]] [[جهاد مالی]] | ||
| خط ۱٬۸۳۰: | خط ۱٬۸۶۰: | ||
* سهم [[مهاجر]] و [[انصار]] [[مدینه]] | * سهم [[مهاجر]] و [[انصار]] [[مدینه]] | ||
* سهم [[رزمندگان]] | * سهم [[رزمندگان]] | ||
* سهم | * سهم [[سوارهنظام]] و پیاده [[نظام]] از [[غنایم]] | ||
* اختصاص [[غنایم]] [[جنگی]] به [[رزمندگان]] حاضر در [[جبهه]] | * اختصاص [[غنایم]] [[جنگی]] به [[رزمندگان]] حاضر در [[جبهه]] | ||
* سهم [[لشکر]] الحاقی به [[رزمندگان]] از [[غنایم]] | * سهم [[لشکر]] الحاقی به [[رزمندگان]] از [[غنایم]] | ||
| خط ۱٬۸۵۲: | خط ۱٬۸۸۲: | ||
* [[حکم]] سرزمینهای [[فتح]] شده در [[اختیار]] [[امام]] [[عادل]] | * [[حکم]] سرزمینهای [[فتح]] شده در [[اختیار]] [[امام]] [[عادل]] | ||
* منابع و مآخذ | * منابع و مآخذ | ||
{{پایان | {{پایان فهرست اثر}} | ||
==جهاد و نظام دفاعی در قرآن== | ==جهاد و نظام دفاعی در قرآن== | ||
{{فهرست | {{فهرست اثر}} | ||
* مقدمه | * مقدمه | ||
| خط ۲٬۱۵۴: | خط ۲٬۱۸۲: | ||
* ۸. [[پارسایی]] در اسباب مادی | * ۸. [[پارسایی]] در اسباب مادی | ||
* ۹. [[استغاثه]] | * ۹. [[استغاثه]] | ||
* | * ه) [[وظایف]] [[مجاهدان]] | ||
* مقدمه | * مقدمه | ||
* [[مرزبانی]] از [[دین]] و مرزهای [[اسلامی]] | * [[مرزبانی]] از [[دین]] و مرزهای [[اسلامی]] | ||
| خط ۲٬۵۵۹: | خط ۲٬۵۸۷: | ||
* ۱. [[سریه عبدالله بن جحش]] | * ۱. [[سریه عبدالله بن جحش]] | ||
* ۲. [[سریه رجیع]] | * ۲. [[سریه رجیع]] | ||
* ۳. [[سریه | * ۳. [[سریه ذاتالسلاسل]] | ||
* غزوههای ذکر نشده در [[قرآن]] | * غزوههای ذکر نشده در [[قرآن]] | ||
* برخی سریههای ذکر نشده در [[قرآن]] | * برخی سریههای ذکر نشده در [[قرآن]] | ||
| خط ۲٬۵۹۱: | خط ۲٬۶۱۹: | ||
* نمایه [[آیات]] | * نمایه [[آیات]] | ||
* نمایه [[روایات]] | * نمایه [[روایات]] | ||
{{پایان}} | {{پایان فهرست اثر}} | ||
{{ | ==مقدمه== | ||
'''جهاد''' در لغت به معنای تلاش و کوشش همراه با [[رنج]] و در اصطلاح [[دینی]] [[نبرد]] با [[دشمنان]] خداست. جهاد یکی از [[فرایض دینی]] و از [[فروع دین]] است و بر هر کس که [[عقل]] و [[بلوغ]] و [[توانایی جسمی]] داشته باشد، هنگام [[نیاز]] [[واجب]] است. جهاد، یا بر ضدّ [[کفّار]] و [[مشرکین]] است، یا بر ضدّ [[منافقین]] و متجاوزین داخلی. اولین [[حکم جهاد]]، در سال اوّل [[هجرت پیامبر به مدینه]] صادر شد. مسلمانانی که در جهاد بر ضدّ [[کافران]] شرکت میکردند "[[مجاهدان]]" نام داشتند. جهاد باید به [[فرمان]] پیشوای [[عادل]] باشد، هرگاه که [[دشمنان اسلام]]، بر ضدّ [[مسلمانان]] و [[کشور اسلامی]] [[هجوم]] آوردند، [[دفاع]] [[واجب]] است و این نوع از [[مبارزه]] "[[جهاد دفاعی]]" نام دارد. کشتهشدگان در جهاد "[[شهید]]" محسوب میشوند و جهاد و [[شهادت]] مایه [[عزّت]] و [[قدرت اسلام]] و [[مسلمانان]] است و امّتی که از جهاد [[دست]] بردارند، [[زبون]] و [[ذلیل]] میشوند. در [[آیات قرآن]] از این [[فریضه]] با نام "[[قتال]]" هم یاد شده است. [[جنگهای صدر اسلام]] نیز عمل به [[فرمان الهی]] جهاد با [[مشرکان]] و [[متجاوزان]] بوده است. [[جهاد با نفس]]، اصطلاح دیگری است که در مباحث [[اخلاقی]] و مقابله با [[تمایلات نفسانی]] و مهار خواستههای [[دل]] و [[شهوات]] است و [[پیامبر خدا]] از آن به عنوان "[[جهاد اکبر]]" یاد کرده است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۷۸.</ref>. | |||
==مقدمه== | |||
جهاد از بزرگترین [[فرایض الهی]] است که در [[قرآن کریم]] و [[روایات]] [[پیشوایان دین]] بسیار بدان تأکید شده است. طبیعی است آنگاه که [[امام]]{{ع}} متصدی امر [[حکومت]] میشود، [[مرزبانی]] از [[مرزهای جامعه اسلامی]] را بر عهده دارد، و آنگاه که [[صلاح]] بداند، برای [[گسترش اسلام]] به کشورهایی که [[حاکمان]] آنها مانع از رسیدن [[پیام اسلام]] میشوند، حمله میکند. براساس تقسیم رایج، جهاد به دو نوع [[جهاد دفاعی|دفاعی]] و [[جهاد ابتدایی|ابتدایی]] تقسیم میشود. اینک باید دانست که [[شأن]] و [[جایگاه امام]] در هریک از این دو نوع جهاد چیست؟ به نظر میرسد [[امام]]{{ع}} در [[جهاد دفاعی]]، جایگاهی ویژه ندارد؛ چراکه [[وجوب]] این جهاد به [[اذن امام]] نیست<ref>زین الدین بن علی عاملی (شهید ثانی)، مسالک الافهام، ج۳، ص۸؛ محمد حسن نجفی، جواهر الكلام، ج۲۱، ص۱۹</ref> و [[عقل آدمی]] نیز [[انسان]] را ملزم میکند تا در برابر [[هجوم]] [[دشمنان]] از خود [[دفاع]] کند. ضمن آنکه در [[روایات]] نیز از مشروط بودن [[مشروعیت]] [[جهاد دفاعی]] به [[اذن امام]] سخنی به میان نیامده است. | |||
درباره [[شأن امام]] در [[جهاد ابتدایی]] و اینکه آیا [[جهاد ابتدایی]] ([[جهاد عليه کافران]] و [[مشرکان]] برای [[دعوت به اسلام]]) مشروط به [[حضور معصوم]] یا [[نایب خاص]] اوست یا خیر، دو نظریه وجود دارد: | |||
#مشهور [[فقهای شیعه]] بر این باورند که [[جهاد ابتدایی]]، مشروط به [[حضور معصوم]] یا [[نایب خاص]] اوست؛<ref>برای نمونه، ر.ک: شیخ طوسی، النهاية، ص۲۹۰؛ محمد بن علی بن حمزه طوسی، الوسيلة، ص۱۹۹؛ جعفر بن حسن محقق حلى، نكت النهاية، ج۲، ص۵؛ همو، شرایع الاسلام، ج۱، ص۲۸۰؛ محمد بن منصور بن ادریس حلی، السرائر، ج۲، ص۳ و ۴. برای دیدن دیگر نظریات، ر.ک: محمد مؤمن قمی، کلمات سديدة فی مسائل جديدة، ص۳۲۳-۳۵۷.</ref> تا آنجا که صاحب جواهر ادعای [[اجماع]] کرده است؛<ref>محمد حسن نجفی، جواهر الكلام، ج۲۱، ص۱۱.</ref> | |||
#گروهی دیگر از [[فقها]]، بهویژه معاصران، بر این باورند که [[روایات]] مورد استناد مشهور، دلالت لازم را ندارند، و ازاینرو شرط [[حضور معصوم]] برای [[وجوب]] [[جهاد ابتدایی]] منتفی میشود.<ref>برای نمونه، ر.ک: سید ابوالقاسم موسوی خویی، منهاج الصالحین، ج۱، ص۳۶۶؛ جواد تبریزی، منهاج الصالحين، ج۱، ص۳۷۵؛ حسین وحید خراسانی، منهاج الصالحين، ج۲، ص۴۱۲؛ سید علی حسینی خامنهای، اجوبة الاستفتائات، ج۱، ص۱۸۷؛ حسین علی منتظری نجف آبادی، نظام الحكم فی الاسلام، ص۵۹؛ همو، دراسات فی ولاية الفقيه، ج۱، ص۱۲۰-۱۱۸.</ref> | |||
روشن است که برای یافتن [[حقیقت]] در این مسئله باید [[روایات معتبر]]<ref>به دلیل رعایت اختصار، از نقل روایاتی که به لحاظ سندی مخدوشاند، چشمپوشی کردهایم. برای دیدن مجموعه روایات، ر.ک: محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشيعة، ج۱۵، ص۴۴-۵۰. گفتنی است محقق معاصر، آیت الله خویی عمده دلیل کسانی را که به اعتبار اذن معصوم در مشروعیت جهاد قایلاند، تنها دو دلیل میداند که یکی از آنها به لحاظ سندی مخدوش است و دیگری به لحاظ دلالی سید ابوالقاسم موسوی خویی، منهاج الصالحين، ج۱، ص۳۶۵ و ۳۶۶).</ref> و مورد استناد بررسی شوند. با ملاحظه مجموع [[روایات]] به نظر میرسد برخی [[روایات]] بهطور مطلق [[مشروعیت]] جهاد را مشروط به حضور و [[اذن]] [[معصوم]]{{ع}} دانستهاند. در میان آنها یک [[روایت]] صحیح وجود دارد. براساس این [[روایت]]، از [[امام رضا]]{{ع}} درباره جهاد با سرزمین [[قزوین]] که هممرز با [[ممالک اسلامی]] بود و نیز جهاد با سرزمین [[دیلم]] که [[دشمن]] [[مسلمانان]] بود، پرسیده شد؛ [[امام]]{{ع}} بیآنکه پاسخی روشن به [[پرسش]] بدهند، فرمودند: "بر شما باد [[حج]] [[خانه خدا]]"<ref>{{متن حدیث|"عَلَيْكُمْ بِهَذَا الْبَيْتِ فَحُجُّوه"}}</ref>. آنگاه که برای بار دوم از ایشان پرسیده شد، [[امام]]{{ع}} با تکرار پاسخ پیشین فرمودند: {{متن حدیث|"أَ مَا يَرْضَى أَحَدُكُمْ أَنْ يَكُونَ فِي بَيْتِهِ يُنْفِقُ عَلَى عِيَالِهِ يَنْتَظِرُ أَمْرَنَا فَإِنْ أَدْرَكَهُ كَانَ كَمَنْ شَهِدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص بَدْراً وَ إِنْ لَمْ يُدْرِكْهُ كَانَ كَمَنْ كَانَ مَعَ قَائِمِنَا فِي فُسْطَاطِهِ هَكَذَا{{ع}} هَكَذَا فِي فُسْطَاطِهِ"}}. [[امام]]{{ع}} نظریه عدم مشروعيت جهاد را [[تأیید]] کردند.<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۴، ص۲۶۰ و ج۵، ص۲۲ و ۲۳.</ref> | |||
دلالت این [[حدیث]] بر [[لزوم]] [[اذن امام]]{{ع}} اینگونه است که پرسشگر در عصر [[ائمه]] [[جور]] [[زندگی]] میکرده و [[پرسش]] وی، از جواز جهاد در چنین برههای از زمان است. اینکه [[امام]] بهطور مستقیم پاسخ نمیدهد، اشاره به عدم جواز جهاد در این وضع است. در ادامه نیز که این [[حکم]] را تا [[عصر ظهور]] [[امام مهدی|امام زمان]]{{ع}} [[استمرار]] میدهد، [[دلیل]] بر آن است که حتی اگر در عصر [[غیبت امام]]{{ع}}، [[حکومتی]] حقطلب با [[پیشوایی]] [[عادل]] نیز تشکیل شود، [[حکم]] یادشده پابرجاست. نتیجه آنکه [[جهاد ابتدایی]] بدون حضور و [[اذن]] [[معصوم]] نه تنها [[واجب]] نیست، بلکه [[حرام]] نیز هست.<ref>برای تفصیل بیشتر، ر.ک: محمد مؤمن قمی، کلمات سديدة فی مسائل جديدة، ص۳۴۰ و ۳۴۱.</ref> | |||
برخی دیگر از [[روایات]] نیز از عدم مشروطیت جواز جهاد به حضور و [[اذن]] [[معصوم]]{{ع}} خبر دادهاند. | |||
صریحترین [[روایت]] دراینباره [[موثقه]] سماعه است. سماعه از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] میکند که عَبّاد بصْری در مسیر [[مکه]]، [[امام سجاد]]{{ع}} را دید و به ایشان عرض کرد که شما [[سختی]] جهاد را رها کرده، به آسانی [[حج]] روی آوردهاید؛ در حالی که [[خداوند متعال]] میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ وَالْقُرْآنِ...}}.<ref>توبه (۹)، ۱۱۱.</ref> [[امام]]{{ع}} فرمودند: [[آیه]] را تا آخر بخوان که فرمود: {{متن قرآن|التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>توبه (۹)، ۱۱۲.</ref> آنگاه فرمود: «اگر چنین کسانی را یافتیم، جهاد در رکاب آنها از [[حج]] [[برتر]] است».<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۲۲؛ علی بن ابراهیم قمی، تفسير القمی، ج۱، ص۳۰۶؛ احمد بن علی طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۱۵؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشيعة، ج۱۵، ص۴۶.</ref> | |||
در نگاه نخست، ظاهر این [[حدیث]] بیان میکند که جهادگران باید متصف به اوصافی ویژه باشند. اما به نظر میرسد چنین شرطی برای جهاد وجود ندارد؛ زیرا ممکن است هیچگاه تمام جهادگران این اوصاف را نداشته باشند. بنابراین، مقصود [[امام]]، متصدیان امر جهاد است؛ بدین معنا که [[مشروعیت]] جهاد به آن است که متصدیان امر جهاد صفاتی خاص داشته باشند که همگی در عنوان [[مؤمن حقیقی]] جمعشدنی است. بنابراین حضور یا [[اذن امام]]، شرط [[مشروعیت]] جهاد نیست. | |||
در بررسی [[حدیث]] اول، میتوان گفت [[حکم]] صادرشده در این [[حدیث]] میتواند یک [[حکم]] موقت و مربوط به دوره زمانی خاصی باشد. [[شاهد]] این مدعا آن است که مسئله [[مرزبانی]] در سیاق جهاد آمده است و میدانیم که [[مرزبانی]] در هر حالتی و هر زمانی لازم است؛ پس روشن است که اگر نسبت به مسئله [[مرزبانی]] هم گفته میشود که باید [[معصوم]]{{ع}} حضور داشته باشد یا [[اذن]] بدهد، نشانگر این نکته است که بهطور موقت، [[مصلحت]] چنین اقتضایی داشته است. بنابراین، [[حدیث]] نخست به لحاظ دلالی نمیتواند متوقف بودن جواز [[دفاع]] بر حضور یا [[اذن]] [[معصوم]]{{ع}} را [[اثبات]] کند.<ref>سیدابوالقاسم موسوی خویی، منهاج الصالحين، ج۱، ص۳۶۵.</ref>. | |||
اما به نظر میرسد [[حدیث]] دوم به لحاظ دلالی تام بوده، براساس آن، [[جهاد ابتدایی]] متوقف بر [[اذن امام]] [[معصوم]]{{ع}} نیست؛ مگر آنکه گفته شود [[امام]]{{ع}} در این [[حدیث]] به دنبال پاسخ اصلی نیست؛ زیرا سؤالکننده به [[امامت]] و [[عصمت]] ایشان [[معتقد]] نبوده تا [[امام]] بخواهد بگوید که جهاد، مشروط به [[اذن امام]] [[معصوم]]{{ع}} است.<ref>برخی محققان این ایراد را پاسخ دادهاند. البته به نظر میرسد پاسخ دادهشده وافی به مقصود نیست (محمد مؤمن قمی، کلمات سديدة فی مسائل جديدة، ص۳۴۹ و ۳۵۰).</ref> در این صورت باز هم از طریق اصل [[برائت]] میتوان گفت [[جهاد ابتدایی]] مشروط به [[اذن]] [[معصوم]] نیست؛ زیرا عملاً دلیلی محکم بر [[وجوب]] آن اقامه نشده است، و دلیلی نیز بر [[تحریم]] [[جهاد ابتدایی]] بدون [[اذن امام]] نداریم؛ پس [[اباحه]] آن [[اثبات]] میشود.<ref>ر. ک. [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]]، ص۲۷۶ تا ۲۷۹.</ref>. | |||
==جهاد== | |||
به هر کوششی که برای [[بزرگداشت]] [[حق]] انجام گیرد، جهاد گویند<ref>جمعی از نویسندگان، دائره المعارف تشیع، ج۵، ص۵۳۲.</ref>. اگر این [[کوشش]] در قالب [[حرکت]] نظامی باشد، همان نبردهای [[دفاعی]] یا ابتدایی است که [[مسلمانان]] برای [[حفظ دین]] یا گسترش آن در [[پیروی از امام]] و [[رهبر]] خویش انجام میدهند. این واژه، اصطلاحی [[شرعی]] است که [[اسلام]] آن را برای پیکارها به کار برده و بار ارزشی آن آشکار است. پیش از اسلام، از دو واژه برای [[نبرد]] استفاده میکردند: [[غزوه]] و [[حرب]]. واژه شناسان، غزوه را به معنای [[طلب]] میدانند؛ چون نبردهای قبیلهها برای [[غارت]] و کسب روزی انجام میشد. واژه حرب، اعم از غزوه است و بیشتر درباره جنگهای بزرگ بین [[حکومتها]] به کار برده میشود. فرق دیگر این دو واژه، آن است که در غزوه، معمولاً حرکت [[سپاهیان]] و [[حمله]] آنان ناگهانی بود، ولی در حرب، دو [[حکومت]] از [[لشکرکشی]] یکدیگر [[آگاه]] میشدند. البته [[عربها]] واژههای دیگری نیز برای غزوه یا حرب به کار میبردند. برای نمونه، اگر غزوه شب رخ میداد، آن را «البیات» میگفتند. | |||
با توجه به آنچه گذشت، [[زیبایی]] واژه جهاد آشکار میشود. در [[آیهها]] و [[روایتها]]، بیشتر از این واژه استفاده شده است<ref>نک: سوره نساء، آیه ۷۵، ۹۵؛ سوره توبه، آیه ۱۲، ۲۴؛ سوره تحریم، آیه ۹؛ سوره محمد، آیه ۳۱؛ سوره انفال، آیه ۶۵؛ میزان الحکمه، ج۲، صص۸۳۳ - ۸۴۷.</ref>.<ref>[[مهدی غلامی|غلامی، مهدی]]، [[سیره و اخلاق نظامی پیامبر اعظم (کتاب)|سیره و اخلاق نظامی پیامبر اعظم]]، ص ۶۱.</ref> | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | |||